հինգ հիմնական լանշաֆտներ

կիսանապատներ, տափաստաններ, ալպյան մարգագետիններ, ձյունամերձ գոտի, լեռնանտարային գոտի

տարածություն ծովից, կլիմա, բուսական կենդանակն աշխարհ, հող

տապաստային գոտի, կլիման բարեխառն լեռնային,

1․կիսանապատներ;

կլիման և բարձրությունը ծովից; ընդարձակ գոտի են կազմում նախալեռներում` 800-1400 մ բարձրություններում։

բուսական և կենդանական աշխարհը;Այս տարացքներում բուսականությունը ամռանը չորանում է։ Այս տարացքում կենդանական աշխարհը կազմում են սողոնները(իժ, լորտու) թռչուններից; օձակեր բազեն, արագիլը և լորը։

Հող;Այս հատվածներում տիրապետում են լեռնային գորշ հեղերը, օրինակ; Ղռեր։Մշակվող տարածքներոմ  հողերը բարելավվել եւ դարձելեն կուլտուր-ոռոգելի:

2․տափաստաններ;

կլիման և բարձրությունը ծովից; բարեխառն լեռնային, տարածությունը ծովից 1500 ից 2500 մետր է,

բուսական աշխարհը և կենդանական աշխարհը; չոր խոտեր, օրինակ հացազգի, շյուղախոտ, կենդանական աշխարհը; կրծոլներ, դաշտամուկներ,

հողը; ոչ շատ որակավոր գյուղատնտեսության համար։

3․ալպյան մարգագետիններ;

Բարձրությունը ծովից և կլիման; հանրապետության հյուսիսում սկսվում են 1900-2000 մ, իսկ հարավում` 2400մ բարձրություններից։ Դրանք ձեւավորվել են ցածր ջերմաստիճանների եւ համեմատաբար առատ խոնավության պայմաններում: Այս գոտում շուրջ կես տարի ձմեռ է, իսկ ամառը կարճ է ու զով: Բարձր է Արեգակի ճառագայթային էներգիայի ինտենսիվությունը, ինչը նպաստում է ցերեկվա ընթացքում գետնի արագ եւ ուժեղ տաքացմանը:

Կենդանակն և Բուսական աշխարհը;

Հող;

4․ձյունամերձ գոտի;

Բարձրությունը ծովից; տարածվում են բարձրլեռների գագաթային մասերում` 3500 մ-ից վեր (Արագած, Կապուտ ջուղ եւ այլն)

Կենդանակն և Բուսական աշխարհը; Բուսածածկույթ չի գոյանում:

Հող; Ամենուրեք քարացրոններեն, ավազ ու«պարզա-գույն հողեր»:

5․լեռնանտարային գոտի; Այս տարացքները գտնվում են հանրապետության հյուսիսարեւելյան եւ հարավարեւելյան շրջանները`

Բարձրությունը ծովից և կլիմա;Հյուսիսարեւելյան` համեմատաբար խոնավ շրջաններում անտառի վերին սահմանը հասնում է մինչեւ 2000 մ, իսկ հարավ -արեւելքում` Զան-գեզուրում` մինչեւ 2400մ բարձրությունները։ Լեռնանտառային գոտու կլիման այլ գոտիների համեմատությամբ մեղմ է. ձմեռը չափավորցուրտ է, ձնառատ, իսկ գարունը` զովեւխոնավ: Ամառը տաք է, արեւոտեղանակներով, աշունը` մեղմ: Տեղումների տարեկան քանակը 600-700 մմ է:

Կենդանակն և Բուսական աշխարհը; Կենդանական աշխարհը հարուստ է ու բազմազան. շատեն կրծողներն ու թռչուն ները։

Հող; Սեւահողային տափաստանները հիմնականում ձեւավորվել են լավային սարավանդներում եւ բարձրադիր գոգավորությունների հատակին:

Պատմիր, ներկայացրու քո բնակավայրի աշունը, կամ՝ աշնանային խոհեր։

Աշունը իմ ամենա սիրելի եղանկն է, որովհետև ես այս եղանակում եմ ծնվել և շատ գեղեցիկ եղանակ է։ Ցավոք, ցավոք այս աշունը մեր Հայ ազգի համար հաջող աշուն չեր, այս աշնան մեջ շատ ընտանիքներ իրենց որդիներին, իրենց եղբայրներին, իրենց ամուսիններից կորցրեցին, շատ երեխաներ իրենց հայրերին կորցրեցին շատ մայրեր իրենց զավակներին կորցրեցին, ինչ քան ժպիտներ մեր երեսից կորավ, շատերը սուք բռնեցին։ Այս աշունը շատ ցավալի եր մեր ամբողջ Հայ ազգի համար։ Մեր զինվորները զոհվեցին մեր հողերը մեջտեղից գնաց, շատ ցավալի է շատ․․․ Տեր աստվածից կխնդրենք որ հույսը մեր Հայ ազգից չառնի, Բոլոր այն մայրերին և երեխաներին որ իրենց զավակներին և հայրերին ձեռքից տվին, իրենց այդ ուժը տա որ կարողանան այս երկիրը շինել, մեր Հայ ազգին կամք տա որ կարողանանք մեր հույսը նորից ձեռք բերել։

• Կարդա փաթեթում ներառված բանաստեղծությունները, ընտրիր քեզ դուր եկած մեկ-երկու բանաստեղծություն, սովորիր անգիր։

Աշունըձորնէմտնում

Աշունը ձորն է մտնում
Ձորերի միջով:
Մաշված, քաշված մի աշուն,
Վիթխարի մի ձոր…

Ճերմակ նախշեր է քաշում
Ցուրտը մի թևից,
Նայում են ու հառաչում
Աշնան ետևից:

Քո ջրերը հստակված,
Սարերը քո չոր,
Քո ամպերը նստակյաց,
Քարերը քոչվոր …

Աշնանամուտիջրերըբարակ

Աշնանամուտի ջրերը բարակ
Նորից մասուր են բերում սարերից,
Սպիտակ ու պաղ փրփուրների մեջ
Ալ-կարմիր հուր են բերում սարերից:

Առաջին սերս քրքրվեց, մնաց
Մասրենիների փշերի վրա…
Եվ մասուրի հետ ջրերն` առաջին
Սիրո սարսուռ են բերում սարերից:

ԱՇՆԱՆԱՌԱՎՈՏԻԵՐԳԸ

Այնպես անլույս է այսօր
Առավոտըս լուսացել,—
Սիրտըս հիվանդ ու անզոր
Անլուսությամբ է լցրել…

Մութ է հոգիս հոգնաբեկ,
Թախիծով լի և անհույս.—
Հըրաշքով դու այսօր եկ,
Ժպտա, որպես արշալույս։ Հողմ ու անձրև շարունակ
Իմ լուսամուտն են ծեծում,—
Մի՛ թողնիր ինձ միայնակ
Անսահման այս կսկիծում…

 Վերլուծիր կամ գրավոր վերապատմիր քեզ դուր եղած ստեղծագործությունը։

ԱՇՆԱՆԱՌԱՎՈՏԻԵՐԳԸ։ Ինձ դուր եկավ այս բանաստեղծությունը, որովհետև նկարագրում է աշնան առավոտները և մեզնից յուրաքանչյուրը դա զգացել ենք որ երբ աշնանային առավոտներին առթնանում ենք մութ սեվ օրեր են և մարդ շատ անհույս է լինում երբ այդ վիճակը տեսնում է։

Սահյանի բանաստեղծություններից ընտրիր քեզ դուր եկած որևէ բառակապակցություն, դարձրու վերնագիր և գրիր շարադրություն:

Նկարիր, լուսանկարիր աշնանային պատկերներ, պատրաստիր ձայնանյութ, տեսանյութ։

Տրված են հետեվյալ տվյալները

Գտնել AB աղեղի չափը

ա) 76 բ) 180 գ) 104 դ) 30

Բարև ձեզ ընկեր Լիանա ճիշտ պատասխանը 104 է։

☆֊ Հաշվարկային֊ լաբորատոր փորձեր` <<Անօրգանական շղթաներ>>

Գրեք ներքոբերյալ անօրգանական շղթաների ռեակցիաների հավասարումները, հավասարեցրեք և նշեք ռեակցիայի տեսակը.

• Մետաղ-հիմնային օքսիդ-հիմք-աղMg→ MgO →Mg(OH)2→  MgCl2
• Քանի՞ գրամ աղ MgCl2 կստացվի, եթե այրել ենք 4,8 գրամ մագնեզիում:
• Ոչ մետաղ→ թթվային օքսիդ→ թթու→ աղP→P2O5→H3PO4 →Na3PO4
• Քանի՞ գրամ աղ`Na₃PO₄ կստացվի, եթե այրել են 6,2 գրամ ֆոսֆոր:

Մետաղ-հիմնային օքսիդ-հիմք-աղMg→ MgO →Mg(OH)2→  MgCl2

1- մագնեզյումի այրում 2Mg+O2=2MgO հիմնային օքսիդ միացման

2֊ հիմքի MgO+H2O=Mg(OH)2 միացման

3֊ չեզոքացման ռեակցիա Mg(OH)2+ 2HCl= MgCl2+2H2O չեզոքացման է կոչվում հիմքի և թթվի միջեվ ընթացող փոխանակման ռեակցիա որի հետեվանքով առաջանում աղ և ջուր։

1. Ընտրությամբ դասընթաց` նախագծում և դիզայն
2. Մարզաձև` հրաձգություն
3. Ուսուցման կազմակերպման ձև` առկա
4. Լրացուցիչ կրթություն` հայոց լեզու, մաթեմատիկա, կենսաբանություն, անգլերեն, դաշնամուր, Թումո դանսթացներ

Յուրաքանչյուր Սեբաստացի երբ սովորում է Մխիփար Սեբաստացի կրթահամալիրում, ուրեմ նշանակում է որ այդ անձը Սեբաստացի է։ Սեբաստացի լինելը մի մաս առավելություններ ունի որ մյուս հանրակրդական դպրոցներից։ Առաջին առավելությունը այն է որ երեխաները օգտվում են համակարգչներից իրենց դասերը սովորելու համար։ Երկրորդ առավելությունը այն է որ դպրոցի կողմից բազմաթիմ ճամբարներ ենք գնում և շատ նորություններ ենք ձեռք բերում այդ ճամբորդություններում։ Երրորդ առավելությունը այն է որ մենք միայն դասագրքով առաջ չենք գնում և բազմաթիվ աղբյուրներից ենք օգտվում որ մենք ավելի լավ ենք դասը հասկանում։

<<Անօրգանական նյութերի հիմնական դասերի վերաբերյալ գիտելիքների ընդհանրացում>>

Հարցեր և վարժություններ.

☆֊ Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերը ըստ բաղադրության, սահմանեք, գրեք օրինակներ…

Նյութները ըստ բաղադրության դասկարգվում են պարզ և բարդ։ Միատեսակ քիմիական տարի ատոմներից կազմված նյութները կոչվում են պարզ, բայց բարդ նյութները 2 կամ ավելի տարի ատոմներից։

պարզ; H₂, N₂ բարդ;H₂O, NO₄

☆֊ Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերը ըստ ծագումնաբանության, գրեք օրինակներ…

Օրգանական – Օրգանական են կոչվում են այն բարդ քիմիական միացությունները, որոնց կազմի մեջ մտնում է ածխածին: Օրինակ՝ քացախաթթուն, բնական գազը, նավթը, բենզինը, կերոսինը, էթիլ սպիրտը:
Անօրգանական – Անօրգանական նյութերը բաժանվում են`օքսիդների, թթոիների, հիմքերի և աղերի:
Օքսիդներ են կոչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կազմված են երկու տարրի ատոմներից, որոնցից մեկը թթվածինն է: Օրինակ՝ CO2 (ածխաթթու գազ), SO3 ծծմբի (VI ) օքսիդ
Թթուներ են կոչվում այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են ջրածնի ատոմներից և թթվային մնացորդից: Օրինակ՝ HCl (աղաթթու), HNO3 (ազոտական թթու)
Աղեր են կաչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կազվված են մետաղի ատոմներից և թթվային մնացորդից: Օրինակ՝ CaCl2 (կալիումի քլորիդ), NaCl (նատրիումի քլորիդ)
Հիմքեր են կոչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կաղմված են մետ

☆֊ Անօրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք, գրեք օրինակներ…

Ջուր(H2O), աղեր(NaCl), քլոր(Cl), խմելու սոդա(CHNaO₃), երկաթ(Fe), ծծմբական թթու

☆֊ Օրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք…

Ճարպեր, սպիտակուցներ, ածխաջրեր, Շաքար(C12H22O11), գլյուկոզ(C6H12O6, գինու սպիրտ

☆֊ Ո՞ր նյութերն են ավելի շատ, օրգանականը, թե՞ անօրգանականը, պատասխանը հիմնավորեք…

Անօրգանական նյութները, որովհետև քիչ տարեր կան որ իրենց մեջ պարունակում են ածխածին։

☆֊ Հետևյալ նյութերից ընտրեք անօրգանական նյութերը և գրեք դրանց քիմիական բանձևերը. թթվածին, կերակրի աղ, շաքար, երկաթ, ջուր, քլոր, խմելու սոդա, գլյուկոզ, ծծմբական թթու, ազոտ, սպիտակուց, պղինձ, գինու սպիրտ, ածխաթթու գազ, շմոլ գազ, ճարպ:

քիմիական բանափեվ է կոչվում նյութի պայմանական գրառումը քիմիական տարերի նշանների և ինդեկսների օգնության Թթվածին Օ2, կերակրի աղ, ջուր H2O, ազոտ N2, ածխածծու գազ CO2, երկաթ , քլոր Cl2, խմելու սոդա NaHCO3, ծծմբական թթուH2SO4, պղինձKp, Շմոլ գազ CO O=-2, C=2

☆֊ Որոշեք Ձեր ընտրած բարդ անօրգանական նյութերի հարաբերական մոլեկուլային  զանգվածները`M_r, որակական և քանակական բաղադրությունները՝ տարրերի  զանգվածային   հարաբերությունները, զանգվածային  և մոլային բաժինները:

Տարրի առաջացրած օքսիդի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը
Mr(NaCl) = Ar(Na)+Ar(Cl) = 1×23+1×35 = 58

ՏարրիզանգվածայինհարաբերությունըAr(Na):Ar(Cl) = 23:35

Զանգվածայինևմոլայինբաժիններըօքսիդումw(Na) = 23/58×100% = 39.65%
w(Cl) = 100%-40% = 60.35%

☆֊Գրեք ներքոբերյալ անօրգանական շղթաների ռեակցիաների հավասարումները.

• Մետաղ-հիմնային օքսիդ-հիմք-աղ` Mg→ MgO →Mg(OH)<sub>2</sub>→  MgCl<sub>2</sub> =Mg+O2=2MgO Միացման MgO+H2O=Mg(OH)2 Մագնեզյումի հիդրոքսին, Միացման, Mg(OH)2+HCl=MgCl2 Փոխանակման և չեզոքացման
• Ոչ մետաղ→ թթվային օքսիդ→ թթու→ աղ`P→P₂O₅→H₃PO₄ →Na₃PO₄=

1. 4P+5O₂→2P₂O₅ ֆոսֆորական օքսիդ, միացման ռեակցիա

2. P₂O₅+3H₂O=2H₃PO₄ օրթոֆոսֆորական թթու, միացման ռեակցիա

3. H₃PO₄+3NaCl=Na₃PO₄+3HCl օրթոֆոսֆորական նատրիում, փոխանակման ռեակցիա

1. Միացման
Միացման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ երկու նյութից առաջանում է մեկ բարդ նյութ:

2. Քայքայման
Քայքայման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ մեկ բարդ նյութից ստացվում են մի քանի նյութեր:

3. Տեղակալման
Տեղակալման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնք կատարվում են պարզ և բարդ նյութերի միջև, և որտեղ պարզ նյութի ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի տարրի ատոմներից որևէ մեկին:

4. Փոխանակման
Փոխանակման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնք կատարվում են երկու բարդ նյութերի միջև, որտեղ նրանք փոխանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով:

5. Չեզոքացման

Չեզոքացման ռեակցիա է կոչվում հիմքի և թթվի միջև ընթացող փոխանակման ռեակցիան, որի ժամանակ առաջանում է աղ և ջուր։