Month: February 2021

Լրիվ դոմինանտություն, ոչ լրիվ դոմինանտություն, կոդոմինանտություն

Դոմինանտությունը գենետիկական երևույթ է, երկու ալելային գեների փոխհարաբերության ձև, որի հետևանքով առաջացած առանձնյակը ժառանգում է մի ծնողի գենետիկական և ֆիզիոլոգիական հատկությունները։

Դոմինանտությունը լինում է երեք տեսակի՝ լրիվ դոմինանտություն, ոչ լրիվ դոմինանտություն և կոդոմինանտություն:

Լրիվ դոմինանտություն
Լրիվ դոմինանտության դեպքում փոխանցվում է և՛ ռեցեսիվ, և՛ դոմինանտ գենը, բայց արտահայտվում է միայն դոմինանտ գենը:
Օրինակ՝ շագանակագույն և կապույտ աչքերի գենի դեպքում, սերունդի վրա արտահայտվում է դոմինանտ գենը, այսինքն, շագանակագույնը:

Ոչ լրիվ դոմինանտություն
Ոչ լրիվ դոմինանտության դեպքում երկու գեները գրեթե հավասարաչափ արտահայտվում են:
Օրինակ՝ սպիտակ և կարմիր ծաղիկների գենի դեպքում հաջորդ սրունդի վրա հավանականությունը շատ է, որ գենը կարտահայտվի երկուսը մի տեղում, այսինքն, կլինի սպիտակի և կարմիրի խառնուրդը՝ վարդագույնը:

Կոդոմինանտություն
Կոդոմինանտության դեպքում մեծամասնությամբ արտահայտվում է դոմինանտ գենը և լինում են ռեցեսիվ գենից արտահայտված նշաններ:
Օրինակ՝ սև և սպիտակ մաշկից մեծամասնությամբ կարտահայտվի սև գույնը, բայց հնարավոր է, որ մաշկի վրա լինեն սպիտակ նշույլներ ևս:

Մագնիսական դաշտ էլեկտրամագնիսներ հաստատուն մագնիսներ երկրի մագնիսական դաշտ

1) Դադարի վիճակում գտնվող լիցքավորված մարմնի շուրջը գոյություն ունի….. միայն էլեկտրական դաշտ։

2)Ուղիղ հոսանքի մագնիսական դաշտում ինչպե՞ս է դասավորվում երկաթի խարտվածքը…. հաղորդիչն ընգրկվող փակ կորերով։

3) մագնիսը ո՞ր մետաղին է ուժեղ ձգում…. նիկել։

4) Երբ մագնիսական սլաքին մոտեցրին հաստատուն մագնիսի բևեռներից մեկը, սլաքի հարավային բևեռը վանվեց։ Մագնիսի ո՞ր բևեռն էին մոտեցրել սլաքին….. հարավային։

5) Պողպատե մագնիսը մեջտեղից կտրում ենք այն բաժանելով երկու կտորների։ Կտրվածքի Ա և Բ ծայրերը օժտված կլինե՞ն մագնիսական հատկություններով…… Ա ծայրը կլինի մագնիսի հյուսիսային բևեռը, իսկ Բ֊ն հարավային։

6)Երկու մագնիսների նույնանուն բևեռներին մոտեցվում են գնդասեղներ։ Ինչպե՞ս կդասավորվեն գնդասեղները, եթե նրանց բաց թողնենք․․․․․ գնդասեղները իրար կվանեն։

7) ինչպե՞ս են ուղղված մագնիսական գծերը պայտաձև մագնիսի բևեռների միջև․․․․․ Բ-ից Ա

8)Նկար 95-ու պատկերված է երկու բևեռների միջև մագնիսական դաշտի ուժագծերի տեսք։ Այդ դաշտը ստեղծվել է նույնանո՞ւն, թե՝ տարանուն բևեռների միջև․․․․․․․ տարանուն

10) Հյուսիսային մագնիսական բևեռը դասավորված է աշխարհագրական ․․․․․․․․․․ բևեռի մոտ, իսկ հարավայինը ․․․․․․ մոտ։ հարավային , հյուսիսային։

Ֆեմինիզմ

Ֆեմինիզմի բուն նպատակն է ստեղծել հավասար իրավունքներ կանանց և տղամարդկանց համար՝ բոլոր ոլորտներում։ Ֆեմինիզմ բառը առաջացել է լատիներեն femina(կին) բառից և առաջին անգամ կիրառվել է Ֆրանսիայում։ Հաճախ մարդիկ սխալվում են, ասելով, որ ֆեմինիստնեը ատում են տղամարդկանց և պաշտպանում են միայն կանանց, բայց դա բոլորովին այդպես չէ։ Ֆեմինիստների նպատակը բոլոր սեռերի միջև հավասարության ապահովումն է։ Ըստ ֆեմինիզմի՝ աղջիկներըը նույնչափ իրավունք ունեն անել այն, ինչի իրավունքը նաև տղամարդիկ ունեն։

15 զարգացած երկրներում անցկացվել են հարցումներ ֆեմինիզմի հետ կապված, և արդյունքում պարզվել է, որ կանանց շրջանում իրենց ֆեմինիստ են համարում Շվեդիայում, իսկ ամենաքիչը Հարավային Կորեայում։ Տղամարդկանց շրջանում իրենց ֆեմնիստ համարողները գերակշռել են Իտալիայում, իսկ ամենաքիշ տղա ֆեմինիսի կողմնակիցները եղել են Հարավային Կորեայում և Հարավային Կորեայում։

Կանայք համառ պայքարի շնորհիվ ձեռք են բերել մի շարք իրավունքներ՝

Կանայք կարող են հագնել այն, ինչ ուզում են։
Կանայք իրավունք ունեն աշխատելու։
Կանայք կարող են ստանալ նույնչափ աշխատավարձ, որքան տղամարդիկ։
Կանայք իրավունք ունեն մասնակցել ընտրություններին;
Կանայք կարող են ստանալ ուսում։
Կանայք կարող են որոշել՝ կազմել ընտանիք, թե ոչ։
Կանայք կարող են ստեղծել գրական և մշակութային արժեքներ։

Լոռեցի Սաքո պոեմը

Բարև ձեզ այսօր ուզում եմ ներկայացնել Լոռեցի Սաքո՝ Հովհաննես Թումանյանի կողմից գրված պոեմը։

Պոեմը սկզբում նկարագրում է Լոռու ձորը՝ սիրուն ու պատկերավոր: Սաքո անունով մի հովվի մասին է պատմում… Ձորում մի տնակ կար, ուր Սաքոն միայնակ էր այդ օրը: Սաքոն ընկեր ուներ, ով այդ գիշեր գնացել էր տուն՝ գուցե աղ էր հարկավոր ոչխարի համար, կամ էլ որոշել էր զոքանչի ձվածեղուտել,նշանածին էր կարոտել:

Աժդահա Սաքոն ընկնում է երևակայությունների գիրկը: Մտքերը այցելում են նրան, իսկ վերջում խելագարության հասցնում: Նա մտածում էր չարքերի մասին, որոնք թուրքերի կանանց կերպարանք առած այցելում են մարդկանց ու հարսանիքի կանչում, հորիք ու նան են ներկայանում: Վախեցած հովվի աչքին երևում է, թե դուռըբացվում է և տունը լցվում է թուրք կանանցով: Սաքոն վազում է մութ ձորում: Նրան թվում է, թե չարքերն ընկել են իր ետևից: Ու այսպես էլ խալագարվում է Սաքոն…

Պոեմը հիմնված է իրական դեպքի վրա: Թումանյանը ներկայացնում է իր ծանոթներից մեկի՝ Սաքոյի պատմությունը: Սկզբում՝ Թումանյանը, Սաքոյին ներկայացնում է անվախ, աժդահա կերպարով, իսկ վերջում արդեն խելագարված… Ոչ ոք չի կարող կանխատեսել, թե ինչ կարող է լինել իր հետ, ինչի կարող են հասցնել մտքերը, միայնությունը ու երևակայությունը… Եվ այդ գիշեր էլ Սաքոն խելագարվեց… Ահա թե ուր կարող է հասցնել երևակայությունը:

Դաս 12

Մենդելի երկրորդ օրենքը
Ճեղքավորման օրենք — առաջին սերնդի երկու հոտերոզիգոտ առանձնյակների խաչասերումից հետո՝ երկրորդ սերնդում նկատվում է հատկանիշի ճեղքավորում որոշակի թվային հարաբերությամբ ըստ ֆենոտիպի 3։1 և ըստ գենետիպի 1։2։1։

Ոչ լրիվ դոմինանտություն
Դոմինանտը ունի նաև հակադիր ձև, որի մասին ասվում է, որ այն գտնվում է ոչ լրիվ դոմինատության վիճակում։ Երբ խաչասերում են անդալուզիական հավերի սև և սպիտակ մաքուր գծերը, հիբրիդների առաջին սերնդում ծնվում են մոխրագույն գունավորմամբ ճտեր։
Ասյպիսով ոչ լրիվ դոմինանտության ժամանակ հիբրիդների առաջին սերնդում ստացվում են միջանկյալ հատկանիշներով առանձնյակներ։
Բացի կամայական պայմաններից, դոմինանտը ունի նաև բնույթ, որը կախված է հատկանիշի ուսումնասիրման մակարդակից։ Ըստ Մենդելի դրույթների, դոմինանտությունը կարող է կախված լինել միջավայրի պայմաններից։
Օրինակ՝ AS և SS գենոտիպով մարդիկ օժտված են համարյա նույն դիմացկունությամբ մալարիայի նկատմամբ, իսկ AA գենոտիպով մարդիկ ավելի խոցելի են այդ հիվանդության նկատմամբ։ Այն էրիթրոցիտները, որոնք ունեն AS գեները միասին պարունակում են բետա-գլոբինային շղթաների երկու ձևերը միաժամանակ (նորմալ A և մուտանտ S), այսինքն նկատվում է կոդոմինանտություն։

Գամետների մաքրության վարկածը
Ըստ այս օրենքի՝ յուրաքանչյուր գամետի մեջ ընկնում է տվյալ գենի զույգ ալելներից միայն մեկը։ Գամետների առաջացման ժամանակ ժառանգական գործոնները չեն խառնվում իրար, այլ մնում են անփոփոխ։ Հիբրիդները պարունակում են և՛ դոմինանտ, և՛ ռեցեսիվ գործոններ, բայց հատկանիշի արտահայտումը որոշում է դոմինանտ գործոնը, իսկ ռեցեսիվը ճնշվում է։ Հատկանիշի ճեղքավորումը հիբրիդների առաջին սերնդում Մենդելը բացատրում էր այն փաստով, որ գամետները գենետիկորեն մաքուր են և կրում են երկու ժառանգական գործոններից միայն մեկը։ Գամետների մաքրության օրենքը կարելի է ձևակերպել հետևյալ կերպ. սեռական բջիջների առաջացման ժամանակ յուրաքանչյուր գամետի մեջ ընկնում է զույգ ալելային գեներից միայն մեկը։

Homework. 22.02.21

Holidays in Armenia

New Year’s Day

For ages, New Year in Armenia was celebrated on the 21st of March. However, during the 18th Century in Armenia, January 1st was accepted as the beginning of the New Year.

The New Year celebration is one of the most anticipated holidays for an Armenian family. Families with modest means and low income do their best to save money for New Year table. People even do more than they can afford, since it’s believed that “You’ll spend the year just the way you’ve welcomed it” and also people will be welcoming guests the following days, so the table has to be as “rich” as possible.

The Table

One of the most anticipated New Year table “accessories” is the pork leg. It has become one of the main symbols of the holiday. However some families that are trying to be original, are replacing the pork with turkey or some fish.

Other traditional things for the table are meat snacks ,various salads, fruits (orange, apples, pomegranate, bananas, grapefruits), various nuts (pistachio, hazelnuts, almonds, walnuts, etc. Dried sweet snacks from all kinds of fruits is also a must-have for the table.

For the bread we usually put Armenian thin lavash since it lasts longer fresh. For about a week we don’t do any shopping (actually we wouldn’t be able to do it since the stores are closed), so all that days we are eating the food prepared in advance.

February- St. Sargis Holiday – This holiday is very popular among Armenians, especially among young people. There is no exact date for observing it and it is celebrated on a Saturday from January 18 to February 23, 63 days before Easter. On the night of the holiday young people, eat salty pies to dream at night. They believe that St. Sargis decides their fate and the person who gives them water to drink in their dreams will become their future spouse.

Եռօրյա ճամբար դեպի Լոռու մարզ

Բարև ձեզ այսօր ուզում եմ ներկայացնել մեր եռօրյա ճամբարի մասին դեպի լոռու մարզ։ Սկզբում մենք մայր դպրոցից ճանաբարվեցինք դեպի Աշտարակ, Աշտարակից հետո մենք գնացինք դեպի Ապարան քաղաքը, այն տեղ միքիչ կանգ առանք և ճաշ կերանք։ Ապարանից հետո ճանապարհին կանգ առանք և լորե բերդ գետի մոտ նկարվեցինք։ լորե բերդի գետից հետո գնացինք դեպի լորի բերդ լորե բերդ գետի մոտ։ Լորի բերդը շատ հետաքրքիր կառույցներ և տեսարժան վայրեր ուներ և մոտ 1000 տարվա կառույցեր, ես այնտեղից մի հատ հիշատակ վերցրեցիմ իմ համար։ Այնտեղից հետո գնացինք դեպի գյուլագարակ գյուղը որի մեր հյուրանոցը այնտեղ եր։ Հյուրանոցը դրսից շատ գեշ եր երեվում բայց երբ մուտք գործեցինք հյուրանոցի մեջ և շատ գեղեցիկ ռեմոնդ եղած հյուրանոցեր։ Հյուրանոցի մոտ մի հատ փոքրիկ լիճ կար որ շատ հետաքրքիր եր մեզ համար։

Առաջի օրը ոչմի յուրահատուկ տեղ մեզի չտարին և ուղակի մեր դասրանի երեխեքով գնում էինք շրջակա տարացքներում զբոսնելու։ Միաժամանակ ընկեր Ջուլին և օտար մարզիչները զբաղվում էին ընթրիք պատրաստելու ճամբարի երեխերքի համար։ Ընթրիքը հավ և կարտոշկա էր որ պետքա ածուխի վրա խորով էինք։ Խորովելու ժամանակ ընկեր Նելին մեր ձեռքից շատ-շատ ջղայնացավ որովհետև չգիտենք ով կարտոշկաները շատ հաստ եր կտրատել և դրա պատճառով ընկեր Նելլի կարտոշկաների հատվածը լավ չստացվեց, բայց հավը շատ լավեր ստացվել և այսպես ասած հայավարի հավեր։ Ընթրիքից հետո ընկեր Ջուլին 12-րդ դասրանցիներից jack Daniel’s վիսկի վեկալեց և նույնիսկ ինձի ասեց որ եթե ունեկ տվեկ։ Երկրորդ օրը մենք պետքա գնաինք Տրնդեզ տոնի առիթով միջոցառման մասնակցեինք։ Առավոտյան որ քնից արթնացինք և նախաճաշ կերանք ընկեր Ջուլին զանգահարեց այդ միջոցառման կազմակերպիչին՝ որ ժամի քանիսին պետքա գանք և ինքը ասաց որ մեր միջոցառումը արդեն սկսել է և շտապեկ, սաղ ճամբարի երեխերքով թափեցինք ավտոբուսը և ճանապարվեցինք դեպի այդ վայրը։ Այն տեղ մեր բենդի խումբը սկսեց իրա երգերը երգել և մենք ել դրա կողկին խմբով պարում էինք։ մեր ծրագրից հետո գնացինք գրեշկա սարքելու և մոտիկ 2 ժամ այդ աշխատանքով էինք զբաղված։ Դրանից հետո գնացինք տեր հայրի մոտ որ մեզ համար տրնդեզի մասին էր խոսում և այլն, բայց մենք տրնդեզի համար չմնացինք և վերադարձինք դեպի մեր հյուրանոցը։ Գիշերը հենց մեր հյուրանոցի այգում կրակ վառեցինք և այդտեղ մեր տրնդեզը արինք ու տրնդեզի կողկին մինչեվ ուշ ժամի խարույկի շուրջը նստած երգում, խոսում, մեր հուշերից էինք ասում և այդ բոլորից հետո գնացինք քնելու։ Երորդ օրը արդեն մեր վերադարծի օրներ և նախկան մեր վերադարձը կազմակերպել էինք որ գնայինք հնեվանք կոչված վանքը որի շատ հեռո և անտարների մեջ գաղնված միհատ վանքեր և Հայաստանի մի հատ ամենա հին վանքերից էր հնեվանքը։ Հնեվանքից հետո արդեն լոռու մարզին հաջող արեցինք և վերադարձանք դեպի Երեվան։

Համար մեկ նյութը Երկրագնդում `Ջուր: Լուծույթներ: Ծանր ջուր: Ջրածնի պերօքսիդ: Ջրի ֆիզ. քիմ. և ֆիզիոլոգիական հատկությունները:

Լաբորատոր աշխատանքներ. «Ջրի ֆիզիկական, քիմիական և օրգանոլեպտիկ հատկությունները: Լուծույթների պատրաստումը և լուծված նյութի զանգվածային, մոլային բաժնի, մոլային կոնցենտրացիայի որոշումը»:

Ջուրը միակ նյութն է Երկրի վրա, որ սովորական ջերմաստիճանի ու ճնշման պայմաններում կարող է գտնվել երեք ագրեգատային վիճակներում՝պինդ, հեղուկ և գազային: Ջրի անոմալ առանձնահատկություններից են եռման (+100°C) և պնդացման (վերածվում է սառույցի) (0°C) ջերմաստիճանները:

Ջուր՝ H₂O
Ծանր ջուր՝ ²H₂O կամ D₂O
Mr(²H₂O)=2*2+16=20

Ռադիոակտիվ գերծանր ջուր՝³H₂¹⁸O կամ ³Т₂¹⁸О
Mr(³H₂¹⁸O)=3*2+18=24

Ջրածնի պերօքսիդ՝ H₂O₂

Մարդու օրգանիզմում ջուրը կազմում է մոտավորապես 80%։ Հաշվել իմ օրգանիզմում պարունակող ջրի զանգվածը։

Առաջադրանք 1. Որո՞նք են ջրի ֆիզիկական հատկությունները, թվարկեք….

Նյութի հատկություն է կոչվում այն հատկանիշները որոնցով նյութերը նման են իրար, կամ տարբերվում են իրարից։ Տարբերում են ֆիզիկական, քիմիական և ֆիզիոլոգիական։

Սովորական պայմաններում ջուրն անգույն, անհամ, անհոտ հեղուկ է, ամենամեծ խտությունը 4°С-ում է՝ ρ=1 գ/մլ։ Դրանից ցածր և բարձր ջերմաստիճաններում ρ<1։ Ջերմաստիճանից կախված խտության այս անոմալ կախվածությամբ ջուրը խիստ տարբերվում է մյուս նյութերից, որոնց խտությունը ջերմաստիճանի բարձրացումից փոքրանում է, իսկ այս դեպքում, օրինակ, սառույցի խտությունը փոքր է ջրի խտությունից, դրա համար այն լողում է ջրի վրա, դրա շնորհիվ է ձմռանը սառույցի տակ կյանքը շարունակվում։ Ջուրն ունի ամենամեծ ջերմունակությունը, այդ պատճառով դանդաղ տաքանում է, դանդաղ սառչում։ Դրա միջոցով ջրավազանները կարգավորում են մեր մոլորակի ջերմաստիճանը։ Ջրի բոլոր այս անոմալ հատկություները պայմանավորված են ջրի մոլեկուլնեի միջև առկա ջրածնային կապերով։

Առաջադրանք 2. Որո՞նք են ջրի քիմիական հատկությունները, գրեք ջրի փոխազդեցությունը պարզ և բարդ նյութերի հետ ռեակցիաների հավասարումները…

Փոխազդում է մետաղների հետ.

ակտիվ մետաղներ (նատրիում, կալցիում)՝
2Na+2H₂O=2NaOH+H₂↑Ca+2H₂O=Ca(OH)₂+H₂↑
պակաս ակտիվ (ցինկ, երկաթ)՝
Zn+H₂O=ZnO+H₂↑3Fe+4H₂O=Fe₃O₄+4H₂↑

Պասիվ մետաղների հետ ջուրը չի փոխազդում։

3.Փոխազդում է ակտիվ մետաղների օքսիդների հետ.
K₂O+H₂O=2KOHBaO+H₂O=Ba(OH)₂

4.Փոխազդում է թթվային օքսիդների հետ (բացի SiO₂)
SO₃+H₂O=H₂SO₄P₂O₅+3H₂O=2H₃PO₄

5.Հաստատուն հոսանքի ազդեցությամբ քայքայվում է.
$~\mathrm{2H_2O\xrightarrow{NaOH^\circ }\ 2H_2 +O_2\uparrow}$

Ուժեղ տաքացնելիս փոխազդում է ոչմետաղների հետ.
C+H₂O=CO+H₂ (ջրագազ)

6.Առաջացնում են բյուրեղահիդրատներ

Առաջադրանք 3. Որո՞նք են ջրի օրգանոլեպտիկ հատկությունները, թվարկեք…

Առաջադրանք 4. Ջրի փոխազդեցությունը ակտիվ մետաղներից` նատրիումի հետ, գրեք ընթացող ռեակցիայի հավասարումը….և հավասարեցրեք էլեկտրոնային հաշվեկշռի եղանակով….

Առաջադրանք 5. Ո՞րն է համարվում մաքուր խմելու ջուր…

Խմելու ջուր է համարվում այն ջուրը, որը պարունակում է քիչ քանակությամբ աղ (չոր մնացորդ), ինչպես նաև տարբերվում է ընդհանուր կազմով և հատկությունների համար գոյություն ունեցող ստանդարտների առկայությամբ։

Առաջադրանք 6. Որո՞նք են ջրի աղտոտման պատճառները …

Ջրային օբյեկտների աղտոտման գլխավոր աղբյուրը արտադրական հոսքաջրերն են, որոնք թափվում են գետերը, լճերն ու ջրամբարները: Արդյունաբերական հոսքաջրերը շատ հաճախ աղտոտված են լինում նավթով, ֆենոլներով, ծանր մետաղներով, բարդ քիմիականմիացություններով և տաք հոսքաջրերով:

Առաջադրանք 7. Խմելու սոդայի` նատրիումի հիդրոկարբոնատի լուծույթի պատրաստումը և կոնցենտրացիայի որոշումը…

Առաջադրանք 8. Խմելու սոդայի` նատրիումի հիդրոկարբոնատի (NaHCO3)- ի 10%-անոց 200գ ջրային լուծույթ պատրաստելու համար քանի՞ գրամ սոդա և ջուր պետք է վերցնել…

Ալեն-70կգ
m(H₂O)=70կգ*80կգ/100%=56կգ ջուր
70-56=14կգ օրգանական նյութեր և միկրոտարրեր

Ջուրն օրգանիզմի կարևորագույն բաղադրիչն է: Օրգանիզմում այն առաջանում է օրգանական նյութերի օքսիդացման արդյունքում և մասնակցում է կենսագործունեության համար կարևոր շատ քիմիական ռեակցիաների: Հասուն մարդու օրգանիզմի 60-65 %-ը կազմում է ջուրը:
Ջուրը կյանքի սկզբնաղբյուրն է, առանց որի հնարավոր չէ ապրել: Կյանքը ծագել է ջրից: Ջուր կա ամեն մի կենդանի էակի մեջ: Ջուրը, ինչպես և լույսը, կենդանի ինֆորմացիա է կրում և փոխանցում: Ջրին հնարավոր է ծրագրել:
Ջրի հետ կապված ուսումնասիրությունները բերեցին նրան, որ ջուրը ունի հիշողություն, որ ջուրը լսում և հիշում է շրջակայքում կատարվածամեն բան: Ջրի վրա ամենամեծ ազդեցությունը թողնում է մարդը` իր էմոցիոնալ վիճակով ու ամեն մի արտասանած բառով: Սերը բարձրացնում է ջրի էներգետիկան, իսկ ագրեսիան` ցածրացնում:
Փորձերը ցույց են տվել, որ ստրուկտուրավորված ջուր խմելուց հետո, մարդու արյան մեջ դրական փոփոխություններ են կատարվում: Աղոթքներ ընթերցելով մարդը փոխում է ջրի կառուցվածքը: Բոլոր մթերքները ջուր են պարունակում և աղոթքը մթերքում պարունակվող ջրին ներդաշնակ կառուցվածք է հաղորդում:
Իր դրական ու բացասական մտքերով մարդն ազդում է բնության վրա, քանի որ բնության մեջ բոլոր օրգանիզմները ջուր են պարունակում:Ջուրը ուղեկցում է մեր կյանքի ամեն մի ակնթարթը: Մեր օրգանիզմի ջրի օրական պահանջը կազմում է 2 ,3 լ:
Բուժիչ հանքային ջուր է համարվում այն ջուրը, որն իր յուրահատուկ ֆիզիկաքիմիական հատկությունների շնորհիվ կարող է օգտագործվել բուժման, վերականգնման և տարբեր հիվանդությունների կանխարգելման համար: Սակայն ամեն հանքային ջուր չէ, որ կարող է համարվել բուժիչ: Բուժական նպատակներով օգտագործվող հանքային ջրերը պետք է արդյունահանված լինեն բնական աղբյուրներից կամ տարբեր խորություն ունեցող հորատանցքերից:
Ջուրը մարդու համար անփոխարինելի է և բնության հարստություններից ավելի թանկ է գնահատվում, քան ոսկին, նավթը, գազը:

քաղցրահամ ջուր;K, Na

դառնահամ ջուր; Mg, Ca

հալոգեններ

Փետրվարի 8֊12

1. Նկարագրե՛ք Երվանդ Սակավակյացի թագավորության սահմանները.
Երվանդ Սակավակյացի թագավորւթյան սահմանները հյուսիսարևելքում հասնում էին Կուր գետ, հյուսիսարևմուտքում սև ծով, արևելքում Մարաստան, իսկ հարավում Հյուսիսային միջագետք:

2. Ներկայացրե՛ք Արտաշես 1-ինի՝ հայկական հողերի միավորման գործընթացը.
Արտաշես 1-ինի գլխավոր խնդիրներից էր ետ բերել Մեծ Հայքից անջատված տարածքները:Նա վերագրավեց Մարաստանից, Վրաստանից, Պոնտոսից մի փոքր ուշ Սելևկյան տերությունից և Մեծ Հայքին վերամիավորեց անջատված շրջանները:Արտաշես 1-ինը Մեծ Հայքի թագավորության մեջ միավորեց հայկական տարածքների մեծ մասը:Իսկ Ծոփքի թագավոր Զարեհի մահվանից հետո Արտաշեսը փորձում է գրավել նաև Ծոփքի թագավորությունը, սակայն նրան դա չի հաջողվում նրա թոռ Տիգրան II Մեծը իրականացնում է այդ ծրագիրը:

3. Ի՞նչ բարենորոգումներ է իրականացրել Արտաշես 1-ինը: Որո՞նք էին դրանց նշանակությունը
Արտաշես 1-ինը բանակը բաժանում է չորս սահմանակալ զորավարությունների՝ ըստ աշխարհի չորս կողմերի:Մեծ Հայքի տարածքը բաժանեց 120 գավառների և կարգավորեց երկրի կառավարման համակարգը:Իր օրոք մեծ զարգացում ապրեց երկրի տնտեսությունը:Ինչպես Խորենացին էր ասում՝ Արտաշեսի օրոք անմշակ հող չէր մնացել:Հողային բարեփոխման հետ են կապվում նաև սահմանաքարերը, որոնց վրա կան արամեատառ արձանագրություններ:Արտաշեսն ամրապնդում է թագավորական նախնիների պաշտամունքը:Արտաշեսը ճշգրտեց օրացույցը, բարեփոխեց տոմարը, գետերի և լճերի վրա հաստատեց նավարկություն և իրականացրեց շատ այլ բարենորոգումներ:Նաև կառուցվեցին ճոխ ապարանքներ, տաճարներ, թատրոն և այլ տարբեր շինություններ:Այդ ամենի նշանակությունը այն է, որ Արտաշես 1-ինը իր այս մեծագործությունների համար փառաբանվել է ժողովրդավարական երգերում, նրան մեծարել են Մեծ, Աշխարհակալ և Բարեպաշտ պատվանուններով:Նրան են նվիրված <<Արտաշես և Սաթենիկ>> <<Արտաշես և Արտավազդ>> և <<Երվանդ և Արտաշես>> ասքերը:Ըստ Մովսես Խորենացու Արտաշեսի հողարկավորության ժամանակ սգում էր ամբողջ հայ ժողովուրդը:

Ալէն Տէր Մինասյանս