Տրված են հետեվյալ տվյալները

Գտնել AB աղեղի չափը

ա) 76 բ) 180 գ) 104 դ) 30

Բարև ձեզ ընկեր Լիանա ճիշտ պատասխանը 104 է։

☆֊ Հաշվարկային֊ լաբորատոր փորձեր` <<Անօրգանական շղթաներ>>

Գրեք ներքոբերյալ անօրգանական շղթաների ռեակցիաների հավասարումները, հավասարեցրեք և նշեք ռեակցիայի տեսակը.

• Մետաղ-հիմնային օքսիդ-հիմք-աղMg→ MgO →Mg(OH)2→  MgCl2
• Քանի՞ գրամ աղ MgCl2 կստացվի, եթե այրել ենք 4,8 գրամ մագնեզիում:
• Ոչ մետաղ→ թթվային օքսիդ→ թթու→ աղP→P2O5→H3PO4 →Na3PO4
• Քանի՞ գրամ աղ`Na₃PO₄ կստացվի, եթե այրել են 6,2 գրամ ֆոսֆոր:

Մետաղ-հիմնային օքսիդ-հիմք-աղMg→ MgO →Mg(OH)2→  MgCl2

1- մագնեզյումի այրում 2Mg+O2=2MgO հիմնային օքսիդ միացման

2֊ հիմքի MgO+H2O=Mg(OH)2 միացման

3֊ չեզոքացման ռեակցիա Mg(OH)2+ 2HCl= MgCl2+2H2O չեզոքացման է կոչվում հիմքի և թթվի միջեվ ընթացող փոխանակման ռեակցիա որի հետեվանքով առաջանում աղ և ջուր։

1. Ընտրությամբ դասընթաց` նախագծում և դիզայն
2. Մարզաձև` հրաձգություն
3. Ուսուցման կազմակերպման ձև` առկա
4. Լրացուցիչ կրթություն` հայոց լեզու, մաթեմատիկա, կենսաբանություն, անգլերեն, դաշնամուր, Թումո դանսթացներ

Յուրաքանչյուր Սեբաստացի երբ սովորում է Մխիփար Սեբաստացի կրթահամալիրում, ուրեմ նշանակում է որ այդ անձը Սեբաստացի է։ Սեբաստացի լինելը մի մաս առավելություններ ունի որ մյուս հանրակրդական դպրոցներից։ Առաջին առավելությունը այն է որ երեխաները օգտվում են համակարգչներից իրենց դասերը սովորելու համար։ Երկրորդ առավելությունը այն է որ դպրոցի կողմից բազմաթիմ ճամբարներ ենք գնում և շատ նորություններ ենք ձեռք բերում այդ ճամբորդություններում։ Երրորդ առավելությունը այն է որ մենք միայն դասագրքով առաջ չենք գնում և բազմաթիվ աղբյուրներից ենք օգտվում որ մենք ավելի լավ ենք դասը հասկանում։

<<Անօրգանական նյութերի հիմնական դասերի վերաբերյալ գիտելիքների ընդհանրացում>>

Հարցեր և վարժություններ.

☆֊ Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերը ըստ բաղադրության, սահմանեք, գրեք օրինակներ…

Նյութները ըստ բաղադրության դասկարգվում են պարզ և բարդ։ Միատեսակ քիմիական տարի ատոմներից կազմված նյութները կոչվում են պարզ, բայց բարդ նյութները 2 կամ ավելի տարի ատոմներից։

պարզ; H₂, N₂ բարդ;H₂O, NO₄

☆֊ Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերը ըստ ծագումնաբանության, գրեք օրինակներ…

Օրգանական – Օրգանական են կոչվում են այն բարդ քիմիական միացությունները, որոնց կազմի մեջ մտնում է ածխածին: Օրինակ՝ քացախաթթուն, բնական գազը, նավթը, բենզինը, կերոսինը, էթիլ սպիրտը:
Անօրգանական – Անօրգանական նյութերը բաժանվում են`օքսիդների, թթոիների, հիմքերի և աղերի:
Օքսիդներ են կոչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կազմված են երկու տարրի ատոմներից, որոնցից մեկը թթվածինն է: Օրինակ՝ CO2 (ածխաթթու գազ), SO3 ծծմբի (VI ) օքսիդ
Թթուներ են կոչվում այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են ջրածնի ատոմներից և թթվային մնացորդից: Օրինակ՝ HCl (աղաթթու), HNO3 (ազոտական թթու)
Աղեր են կաչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կազվված են մետաղի ատոմներից և թթվային մնացորդից: Օրինակ՝ CaCl2 (կալիումի քլորիդ), NaCl (նատրիումի քլորիդ)
Հիմքեր են կոչվում այն բարդ նյութերը,որոնք կաղմված են մետ

☆֊ Անօրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք, գրեք օրինակներ…

Ջուր(H2O), աղեր(NaCl), քլոր(Cl), խմելու սոդա(CHNaO₃), երկաթ(Fe), ծծմբական թթու

☆֊ Օրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք…

Ճարպեր, սպիտակուցներ, ածխաջրեր, Շաքար(C12H22O11), գլյուկոզ(C6H12O6, գինու սպիրտ

☆֊ Ո՞ր նյութերն են ավելի շատ, օրգանականը, թե՞ անօրգանականը, պատասխանը հիմնավորեք…

Անօրգանական նյութները, որովհետև քիչ տարեր կան որ իրենց մեջ պարունակում են ածխածին։

☆֊ Հետևյալ նյութերից ընտրեք անօրգանական նյութերը և գրեք դրանց քիմիական բանձևերը. թթվածին, կերակրի աղ, շաքար, երկաթ, ջուր, քլոր, խմելու սոդա, գլյուկոզ, ծծմբական թթու, ազոտ, սպիտակուց, պղինձ, գինու սպիրտ, ածխաթթու գազ, շմոլ գազ, ճարպ:

քիմիական բանափեվ է կոչվում նյութի պայմանական գրառումը քիմիական տարերի նշանների և ինդեկսների օգնության Թթվածին Օ2, կերակրի աղ, ջուր H2O, ազոտ N2, ածխածծու գազ CO2, երկաթ , քլոր Cl2, խմելու սոդա NaHCO3, ծծմբական թթուH2SO4, պղինձKp, Շմոլ գազ CO O=-2, C=2

☆֊ Որոշեք Ձեր ընտրած բարդ անօրգանական նյութերի հարաբերական մոլեկուլային  զանգվածները`M_r, որակական և քանակական բաղադրությունները՝ տարրերի  զանգվածային   հարաբերությունները, զանգվածային  և մոլային բաժինները:

Տարրի առաջացրած օքսիդի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը
Mr(NaCl) = Ar(Na)+Ar(Cl) = 1×23+1×35 = 58

ՏարրիզանգվածայինհարաբերությունըAr(Na):Ar(Cl) = 23:35

Զանգվածայինևմոլայինբաժիններըօքսիդումw(Na) = 23/58×100% = 39.65%
w(Cl) = 100%-40% = 60.35%

☆֊Գրեք ներքոբերյալ անօրգանական շղթաների ռեակցիաների հավասարումները.

• Մետաղ-հիմնային օքսիդ-հիմք-աղ` Mg→ MgO →Mg(OH)<sub>2</sub>→  MgCl<sub>2</sub> =Mg+O2=2MgO Միացման MgO+H2O=Mg(OH)2 Մագնեզյումի հիդրոքսին, Միացման, Mg(OH)2+HCl=MgCl2 Փոխանակման և չեզոքացման
• Ոչ մետաղ→ թթվային օքսիդ→ թթու→ աղ`P→P₂O₅→H₃PO₄ →Na₃PO₄=

1. 4P+5O₂→2P₂O₅ ֆոսֆորական օքսիդ, միացման ռեակցիա

2. P₂O₅+3H₂O=2H₃PO₄ օրթոֆոսֆորական թթու, միացման ռեակցիա

3. H₃PO₄+3NaCl=Na₃PO₄+3HCl օրթոֆոսֆորական նատրիում, փոխանակման ռեակցիա

1. Միացման
Միացման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ երկու նյութից առաջանում է մեկ բարդ նյութ:

2. Քայքայման
Քայքայման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնց ժամանակ մեկ բարդ նյութից ստացվում են մի քանի նյութեր:

3. Տեղակալման
Տեղակալման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնք կատարվում են պարզ և բարդ նյութերի միջև, և որտեղ պարզ նյութի ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի տարրի ատոմներից որևէ մեկին:

4. Փոխանակման
Փոխանակման են կոչվում այն ռեակցիաները, որոնք կատարվում են երկու բարդ նյութերի միջև, որտեղ նրանք փոխանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով:

5. Չեզոքացման

Չեզոքացման ռեակցիա է կոչվում հիմքի և թթվի միջև ընթացող փոխանակման ռեակցիան, որի ժամանակ առաջանում է աղ և ջուր։

Դաս 10․Հոսանքի ուժ: Ամպերաչափ:

Տևողությունը 09․11- 13․11 2020 թ․

Նպատակը` ինքնակրթություն

Դասի կազմակերպումը և խորհրդատվությունը դասացուցակով« Microsoft Teams հարթակում։

Էլեկտրական հոսանքի ազդեցությունները կարող են լինել թույլ կամ ուժեղ, ունենալ իրենց քանակական բնութագիրը:

Էլեկտրական հոսանքը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է հոսանքի ուժ:Հոսանքի ուժը ցույց է տալիս հողորդիչի լայնական հատույթով մեկ վայրկյանի ընթացքում անցնող լիցքի քանակը:Եթե կամայական հավասար ժամանակներում հաղորդչի լայնական հատույթով անցնում են լիցքի նույն քանակը, ապա ադպիսի հոսանքն անվանում են հաստատուն հոսանք:

Հաստատուն հոսանքի ուժը նշանակում են I  տառով:Հաստատուն հոսանքի ուժը դրական սկալյար մեծություն է, որը հավասար է հաղորդչի լայնական հատույթով հոսանքի ուղղությամբ t ժամանակում անցած q լիցքի հարաբերությանը այդ ժամանակին:

I=q/t,  Միավորների միջազգային համակարգում հոսանքի ուժի միավորը կոչվում է ամպեր(Ա), ի պատիվ ֆրանսիացի ֆիզիկոս Անդրե Ամպերի (1775-1836թ.): 

Հոսանքի ուժի միջոցով, եթե այն հայտնի է, կարելի է որոշել t ժամանակում հաղորդիչով անցնող լիցքի մեծությունը. q=I⋅t։

Մեկ կուլոնն այն լիցքն է, որն անցնում է հաղորդչի լայնական հատույթով 1 վայրկյանում, երբ հոսանքի ուժը հաղորդչում  1Ա է: 

Հոսանքի ուժը չափում են հատուկ սարքի՝ ամպերաչափի  միջոցով: 

Ամպերաչափի պայմանական նշանն է`

Ամպերաչափը միացնում են հաջորդաբար էլեկտրական շղթայի այն բաղադրիչին, որի հոսանքի ուժը պետք է չափեն:

Ամպերաչափի «+» սեղմակը անհրաժեշտ է միացնել այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է հոսանքի աղբյուրի դրական բևեռից, իսկ «−» նշանով սեղմակը՝ այն հաղորդալարի հետ, որը գալիս է բացասական բևեռից:

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ՝

1․ Որքա՞ն է նկարում պատկերված ամպերաչափի չափման սահմանը: 

Ամպերաչափի չափման սահմանը մինչև 100A է։

2․ Հաշվեք կայծակի տևողությունը, եթե 18000Ա հոսանքի ուժի դեպքում կայծակի խողովակի ընդլայնական հատույթով անցնում է 40 Կլ լիցք:

I = 18000A
q = 40Kl
I = q/t -> t = q/I
t = q/t = 40/18000 = 0.002v

3․ Որոշեք էլեկտրական սարքում հոսանքի ուժը, եթե 5 րոպեում նրանով անցել է 400 Կլ լիցք:

t = 5r
q = 400Kl
I = q/t = 400/5 = 80A

4․ Որքա՞ն ժամանակում շիկացման թելիկով կտեղափոխվի 48 Կլ լիցք, եթե հոսանքի ուժը նրանում 1.5 Ա է:

I = 1.5A
q = 48Kl
t = q/I = 48/1.5 = 32v

5․ Ի՞նչ սարքերից է կազմված նկարում պատկերված էլեկտրական շղթան:

Նկարում կա մարտկոց, ամպերաչափ և սպառիչ։

6․ 40 վայրկյանում քանի՞ էլեկտրոն կանցնի վոլֆրամե հաղորդալարի լայնական հատույթով, եթե նրանում հոսանքի ուժը 4.8 Ա է:

t = 40v
I = 4.8A
q = It = 192 Kl

1. Բաթումի պայմանագիրը

Հենց Հայաստանի անկախության հռչակման օրը` մայիսի 28-ին, Հայոց ազգային խորհուրդը որոշեց նոր պատվիրակություն ուղարկել Բաթում և հաշտություն կնքել թուրքերի հետ։ Նորանկախ Հայաստանի պատվիրակությունը գլխավորեց Ալ.
Խատիսյանը։ Մայիսի վերջին սկսվեցին հայ-թուրքական բանակցությունները։ Հունիսի 4-ին կնքվեց Բաթումի հաշտության պայմանագիրը Հայաստանի Հանրապետության և Օսմանյան Թուրքիայի միջև։ Պայմանագրի համաձայն` Հայաստանը ունենալու էր սահմանափակ թվով զորք։ Երկաթուղիների վերահսկողությունն անցնելու էր Թուրքիային, որպեսզի կարողանա Հայաստանի վրայով զորք տեղափոխել Ադրբեջան։ Հայաստանը պարտավորվում էր կազմալուծել հայկական ազգային անկանոն զորախմբերը։ Այսպիսով, Բաթումի պայմանագրով Թուրքիային էր անցնում ոչ միայն Արևմտյան Հայաստանը, այլև Արևելյան Հայաստանի զգալի մասը` Կարսի մարզը և շուրջ 5 գավառ։ Հայաստանի Հանրապետությանը մնում էր ընդամենը 12 հազ. քառ. կմ տարածք, որն ընդգրկում էր Սևանա լճի ավազանը և Արարատյան դաշտի մի մասը։ Թուրքիան Արևելյան Հայաստանից խլում էր 28 հազ. քառ. կմ տարածք։ Բայց, մյուս կողմից, ճակատագրի հեգնանքով, սա անկախ Հայաստանի առաջին միջազգային փաստաթուղթն էր, որով Թուրքիան առաջինը ճանաչեց Հայաստանի անկախությունը։ Բաթումի պայմանագիրը, իր ուժը պահպանեց մինչև համաշխարհային պատերազմի ավարտը` 1918թ. նոյեմբերը։

2. Հայաստանի առաջին հանրապետության պետական կառուցվածքը

Իշխանության մարմինների ստեղծումը

Պետական շինարարության կարևորագույն օղակներից է գործադիր, օրենսդիր և դատական իշխանությունների ձևավորումը: Կազմվեց անդրանիկ կառավարությունը։ 1918թ. հուլիսի երկրորդ կեսին, Հայոց ազգային խորհրդի անդամները, փոխադրվեցին մայրաքաղաք Երևան և անմիջապես անցավ գործի։ Կառավարության նախագահ ընտրվեց Հովհաննես Քաջազնունին (1868-1937)։ Արամ Մանուկյանը հսկայական կազմակերպչական աշխատանք էր կատարել։ Կառավարության ստեղծումից հետո խնդիր դրվեց ձևավորել բարձրագույն օրենսդիր մարմինը` խորհրդարանը։ Առաջին խորհրդարանի նախագահ ընտրվեց Ավետիք Սահակյանը‚ իսկ երկրորդինը` Ավետիս Ահարոնյանը։ ՀՀ-ն համարվում էր խորհրդարանական դեմոկրատական հանրապետություն, որտեղ բարձրագույն օրենսդիր իշխանությունը խորհրդարանն էր, իսկ բարձրագույն գործադիր իշխանությունը` կառավարությունը, որի նախագահը համարվում էր հանրապետության առաջին պաշտոնատար անձը։ Պետական իշխանության կայացման գործում կարևոր էր նաև դատական իշխանության ձևավորումը։ Սկզբում ժամանակավորապես պահպանվեցին Ռուսական կայսրության օրենքները, հետագայում սկսեցին արմատավորվել հայ ազգային-պետական ոգուն բնորոշ օրենքներ։Աշխարհամարտի ավարտից հետո, երբ ՀՀ տարածքը սկսեց ընդարձակվել, գավառների թիվն անցավ մեկ տասնյակից։ 1920թ. մայիսին, վարչական տեսակետից հանրապետության տարածքը բաժանվեց չորս նահանգների` Արարատյան, Շիրակի, Վանանդի և Սյունիքի։

Ազգային բանակի ստեղծումը

1918թ. ամռանը հայկական կորպուսը վերակազմավորվեց մեկ հետևակային դիվիզիայի, որի հրամանատար նշանակվեց գեներալ Մովսես Սիլիկյանը։ Հանրապետության առաջին ռազմական նախարարն էր գեներալ Հովհաննես Հախվերդյանը, իսկ հայոց բանակի գլխավոր հրամանատարը` գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանը։ ՀՀ զինված ուժերը աստիճանաբար համալրվում էին թե՛ զորքով և թե՛ զինտեխնիկայով ու նյութատեխնիկական միջոցներով։ Բանակում կարևոր խնդիրներից էին նաև կարգապահության ամրապնդումը, մարտական ոգու բարձրացումը, մայրենի լեզվի արմատավորումը և այլն։ Այդ ուղղությամբ ևս զգալի աշխատանքներ կատարվեցին։ Սակայն ժամանակի պակասը և մի շարք աննպաստ հանգամանքներ հնարավորություն չտվեցին ավարտին հասցնել հայկական ազգային բանակի կայացումը։

Դիվանագիտական կապերի հաստատում

ՀՀ առաջին ճանաչողը եղավ Թուրքիան, սակայն կողմերի միջև անմիջական
հարաբերություններ չհաստատվեցին։ Հայաստանը մեկ-երկու տարվա ընթացքում դիվանագիտական կապեր հաստատեց աշխարհի շուրջ 40 պետությունների հետ։ 1920թ. հունվարին Անտանտի պետությունների Գերագույն խորհուրդը փաստորեն ճանաչեց Հայաստանի Հանրապետությունը։ Դիվանագիտական կապեր հաստատելով՝ Հայաստանի կառավարությունը նպատակ էր հետապնդում հասնել Հայաստանի միջազգային ճանաչմանը‚ դրանով նպաստ բերել Հայկական հարցի լուծմանը, օտար պետությունների հետ իրականացնել առևտրատնտեսական հարաբերություններ, ստանալ հումանիտար օգնություն և այլն։

Հայաստանի Հանրապետության պետա­կան խորհրդանիշները

Պետական դրոշ ընդունվեց եռագույնը` կարմիր (հայ ժողովրդի թափած արյունը), կապույտ (Հայաստանի ջինջ երկինքը) և ծիրանի (աշխատանքը) գույներով։ Պետական օրհներգ ճանաչվեց ազատության մեծ երգիչ Մ. Նալբանդյանի խոսքերի հիման վրա գրված «Մեր հայրենիք» հայրենասիրական երգը։ Հաստատվեց նաև զինանշանը, որի հեղինակներն էին
մեծանուն ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանը և նկարիչ Հակոբ Կոջոյանը։ Զինանշանի վրա պատկերված առյուծը և արծիվը գաղափարի իմաստով մարմնավորում էին երկու` Արևելյան և Արևմտյան Հայաստանները։ Այդ նշանակում էր, որ հայ ժողովուրդը երազանք
ուներ հասնելու երկու Հայաստանների միացմանը։ Հատուկ օրենքով սահմանվեցին ՀՀ պետական և ազգային-կրոնական տոները։ Կարգավորվեցին պետության և եկեղեցու փոխհարաբերությունները։ Մայրենին ստացավ պետական լեզվի կարգավիճակ։ Սահմանվեցին պետական շքանշաններ։ Հայոց անկախ պետականության
կայացման գործում կարևոր երևույթ էր ազգային դրամի ստեղծումը: Շրջանառության մեջ դրվեցին հայկական չեկերը, հիմնվեց հանրապետության պետական բանկը և այլն։

3. Ձեր կարծիքով՝ ինչու՞ Թուրքիան ճանաչեց Հայաստանի հանրապետությունը, բայց դիվանագիտական կապեր չհաստատեց նրա հետ: Հիմնավորե՛ք ձեր պատասպանը

Իմ կարցիքով Թուրքիան Հայաստանի հանրապետություն ճանանչեց որովհետեվ այն ժամանակ Բաթումի պայմանագիրը իրեն ձեռնատու եր և դրան ձեռք բերելու համար պետքեր որ ճանանչեց Հայաստանի հանրապետությունը և կարողացավ այդ պայմանագիր կնքեր։