Month: September 2020

Վիլյամ Սարոյան | Հայը և հայը

նյութի հղումը

Վիլյամ Սարոյանը այս պատմվացքում ասում է որ Ռուսաստանում Ռոստով քաղաքում հանդիպում է մի հային և թէ ինքն է ուրախանում և թէ են հայը։ Նա ասում է որ չգիտեմ թէ ոնց հասկացիմ նա հայ է, իր երկար քթի կամ իր գանգուռ մազերի համար չեր, շատ մարդիք կան որ մեծ քիթ և գանգուռ մազեր ունեն բայց հայ չեն և ես չգիտեմ ոնց հասկացա որ նա հայ է։ Այդ հայը ասում է որ ես Շուշ քաղաքից եմ և շատ է ուրախանում որ մի հատ օտար եկրում մի հայի է հանդիպում։ Նա նույնիսկ ասում է որ սաղ աշխարհը ուզացել է որ Հայ ազգին մեջտեղից տանի բայց ոչ ոք չի կարողացել այդ գործը անի և այս ազգ այնքան ուժեղ է որ ոչ ոք չի կարող իրեն մեջտեղից տանի։

այն հատվածները որ ինձ դուր են եկել։

Փոքր Ասիայում կա մի փոքր հողակտոր, այնտեղ հովիտներ են, լեռներ, լճեր ու քաղաքներ են, աշխարհի ուրիշ վայրերից պակաս չեն, բայց Հայաստանն այդ չէ, պարոնա°յք: Ես կսկիծով եմ ասում, բայց չկա Հայաստան, պարոնա°յք, կան միայն մարդիկ, որ այս աշխարհում ապրում են որպես իրենց երկրում: Եվ Ամերիկա էլ չկա, պարոնա°յք, Անգլիա էլ չկա, Ֆրանսիա էլ չկա, Իտալիա էլ չկա, միայն մարդկանց երկիրը կա, պարոնա°յք:

Կուզենայի աշխարհիս երեսին տեսնել այն ուժը, որ խաթարել կարենար այս ցեղը, հպարտ մարդկանց այս ցեղը, որի պատմությունը պատմված, բոլոր կռիվները մղված ու տանուլ են տրված, որի շինությունները խորտակված, գրքերը չընթերցված ու երգերը լռած են:Փորձե՛ք կործանել այս ցեղը, ասացե՛ք` դարձյալ 1915 է, ու աշխարհի աչքը` պատերազմի ծխով բռնված: Կործանեցե՛ք Հայաստանը, տեսե՛ք` կկարողանաք: Իրենց տներից քշեցե՛ք անապատ, մի°մոռացեք ձեռքներից խլել ճամփի հացն ու ջրի վերջին ումպը, կրակի՛ տվեք իրենց ու իրենց Աստծու տները: Տեսե՛ք` նրանք դարձյալ պիտի չապրեն: Տեսե՛ք` ցեղը դարձյալ պիտի չհառնի, երբ նրանցից երկուսը քսան տարի հետո հանդիպեն ու ծիծաղեն իրենց մայրենի լեզվով:Ջանացե°ք, տեսե՛ք` կարողանա՞ք պիտի, շունշանորդինե°ր, նրանց արգելել, որ չծաղրեն ձեր մեծ-մեծ գաղափարները, որ աշխարհում երկու հայ չխոսեն իրար հետ, փորձե՛ք ջնջել նրանց:

Unit 1, Grammar

A. Look at the pictures of Helen and use prompts to write sentences. Use the correct form of the present simple.

1. Every day Helen gets up at half past seven.

2. Helen often eats fast food for lunch.

3. In the evening usually she meets her friends for cofee.

4. Once a week she watches a film at the cinema.

5. Helen rarely goes to the gym.

6. She has a driving lesson once a week.

B. Complete using the correct present continuous form of the verbs in brackets. You may have to use some negative forms.

  1. Gordon? I think he is writing a letter at the moment.
  2. Yes, the match is on TV now, but we are losing.
  3. Right now, Margaret is having a shower. Do you want to ring later.
  4. Sally is staying with her aunt for a few days.
  5. I’m not lying .It’s true! I did see Madonna at the supermarket.
  6. Josh is always using my bike! It’s so annoying.

7. We are having lunch, but I can come round and help you later.

8. Are you playing music up there? It’s really noisy!

C. Rewrite correctly. Change the words or phrases in bold.

1. Are top musicians studying for many years?

Do top musicians study for many years?

2. What’s going on? I hope you don’t touch my things!

What’s going on? I hope you aren’t touching my things!

3. It’s a small business, so each person is doing lot’s of different jobs.

It’s a small business, so each person does lot’s of different jobs.

4. Does Christine listen to the radio, or is that the TV i can hear?

Is Christine listening to the radio, or is that the TV i can hear?

5. I am usually buying a special ticket each week for the bus because it’s cheaper.

I usually buy a special ticket each week for the bus because it’s cheaper.

6. Our washing machine is starting when you press the button.

Our washing machine starts when you press the button.

7. How’s the match going? Does our team win?

How’s the match going? Is our team winning?

8. Many people are enjoying spending time on the beach on holiday.

Many people enjoy spending time on the beach on holiday.

D. Circle the correct word or phrase.

1. I am working at the local library for the summer.

2. We don’t go to the theater very often.

3. Stacy is getting ready for school, so she can’t come to the phone right now.

4. Does Garry ever talk about his expedition to the Amazon jungle.

5. In squash you hit a ball against a wall.

6. I read a newspaper at least once a week.

7. Do you practice the piano for two hours every day?

8. Nadine and Claire are doing quite well at school at the moment.

9. A good friend knows when you’re upset about something.

10. How do you spell your name?

E. Complete using the correct present simple or present continuous form of the verbs in the box. You may have to use some negative forms.

1. In Monopoly you move around the board, buying houses and hotels.

2. Are you watching this program or can I turn the TV off.

3. Regular exercise helps you to stay healthy.

4. I am using my brother’s guitar until I get a new one.

5. Does Simon always do the washing up after lunch?

6. Do you have any sweaters in a larger size.

7. You aren’t holding the kite right. Let me show you.

8. Dad belongs to the local astronomy club.

F. Underline ten verbs in the wrong tense and rewrite them correctly.

One game I love is backgammon. You throw the dice and then you move your pieces around the board. It seems quite easy, but in fact you need to be quite careful. When your piece lands on one of the other person’s pieces, you take it off the board and you send it back to the beginning. You win by getting all your pieces to the end of the board. Some people prefer chess, but I don’t understand that game. Right now, I’m waiting to have a game with my brother. He is doing his homework. I usually win, so I think he doesn’t want to play a game with me!

հնչյունաբանություն

Երբ բառի վերջից վանկ կամ վանկեր են ավելանում, որոշ ձայնավորներ և երկհնչյուններ փոփոխության են ենթարկվում: Օրինակ՝ վեճ-վիճաբանություն, սուր-սրել, գույն-գունավոր:

Նկատելի է, որ վեճ բառի ե-ն դարձել է ի, սուր բառի ու-ն՝ ը, իսկ ույ երկհնչյունը՝ ու: Այս երևույթը կոչվում է հնչյունափոխություն:

Առաջադրանքներ՝

1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել.

Օրինակ՝ ջուր-ջրծաղիկ (ու-ն գաղտնավանկի ը)
ծաղիկ-ծաղկաման (ի-ն սղվել է)
համբույր-համբուրել (ույ-ու)

հին-հնամենի (ի-ն դարձվել է ծածուկ ը), բազուկ-բազկաթոռ<ու տառը մաքրվել է>, պատիժ-պատժել<ի-ն մաքրվել է>, ողջույն-ողջունել<ույ-ը դարձվել է ու>, աշխույժ-աշխուժություն<ույ-ը դարձվել է ու>, մատյան-մատենագիր<յ-ն դարձվել է ե, ան-ն հակառակ է դարձել>, պարտեզ-պարտիզան<ե-ն դարձել ի>, գլուխ-գլխավոր, էշ-իշամեղու:

2. Տրված բառերի վերջից բաղադրիչներ ավելացնելով՝ բառեր կազմիր այնպես, որ տեղի ունենա հնչյունափոխություն:

ա) բուրդ-բրդեր, սիրտ-սրտեր, կույր-կուրանալ, ճահիճ-ճահճապատ, ալյուր, կեզ, ատամնաբույժ
բ) վիշտ, թույլ, ծնունդ-ծնվել, հաշիվ-հաշվել, արթուն, հույն, տույժ

3.Վերականգնիր տրված բառերի անհնչյունափոխ ձևերը՝

Ձնծաղիկ-ձյուն, թխահեր-թուխ, սառցահատ-սառույց, երգչախումբ-երգիչ, կիսել-կես, ըմպանակ, մեղվապահ-մեղր, հունական-հունաստան, կղզյակ:

4.Դո՛ւրս գրիր այն բառերը, որոնցում կան հնչյունափոխված
արմատներ. վերականգնիր անհնչյունափոխ ձևերը։
Գրադարան-գիր, մայրուղի, կատվազգի-կատու, զարդանախշ, գլխապտույտ-գլուխ, խնձորենի,
լեզվաոճական լեզու, երկաթապատ, շինարարական, լուսանկար լույս, գյուղամեջ, մայթեզր,
կուտակել, բառիմաստ, ջրապտույտ ջուր, տուֆակերտ, սրբապատկեր, ուղղաձիգ։

Է(ե) ձայնավորի հնչյունափոխությունը

1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել.

Հովհաննես-Հովհաննիսյան, անեծք-անիծել, դեմ-դիմանկար, վրեժ-վրիժառու, վեպ-վիպասան

2. Տրված բաղադրիչները միացնելով բառեր կազմիր, ուշադրություն դարձրու հնչյունափոխությանը: Օրինակ՝ կես+ա+դեմ-կիսադեմ

Ծաղիկ+ա+ձոր<ծաղկաձոր, շեկ+ա+հեր<շեկահար, վեմ+ա+փոր, մեգ+ա+պատ<մագապատ>, գես+աստղ, սեր+առատ, հանդես+ություն, պատվեր+ա+տու, բնագետ+ություն<բնագիտություն>, հրավեր+ա+տոմս<հրավիրատոմս>:

3. Վեճ, նվեր, տեր, մեջ, գեր արմատներից 2-ական բառ կազմիր այնպես, որ տեղի ունենա հնչյունի փոփոխություն: վիճաբանություն, նվիրել, տիրել, միջամտություն,

4. Հետևյալ բառերից փակագծերում տրված բառերի և մասնիկների օգնությամբ կազմիր նոր բառեր՝ ենթարկելով անհրաժեշտ հնչյունափոխության:

Գեր (անալ) գերանալ, կես (ատ) կիսատ, հայրենասեր (ություն) հայրենասիրություն, մեգ (ապատ) միգապատ, էշ (ատեր), պարտեզ (պան) պարտեզապան, զեն (ակիր), հրավեր (ատոմս) հրավիրատոմս, էշ (այծյամ), գրագետ (ություն) գրականություն, տեր (անալ) տիրել, վեպ (ագիր) վիպագիր:

5. Գտիր հետևյալ բառերի հնչյունափոխված մասը և վերականգնիր անհնչյունափոխ ձևերը՝

դիզել, կիսամուշտակ<ի> կես, վիպական<ի> վեպ, իջևանել, պատվիրել<ի> պատվեր, սիրալիր<սեր>, իջվածք, տիրական, սիզավետ, զինել:

ի ձայնավորի հնչյունափոխությունը

1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել.

Սարգիս-Սարգսյան ի-ն մաքրվել և ավելացել է․ յան, միրգ-մրգատու ի-ն մաքրվել, ջիղ-ջղային ի-ն մաքրվել է, կաղին-կաղնի ի-ն տեղը փոխվել է, որդի-որդյակ, կռիվ-կռվել, խիղճ-խղճալ, կծիկ-կծկել, մահիճ-մահճակալ, կոշիկ-կոշկեղեն, նկարիչ-նկարչությու, կղզի-կղզյակ

2. Տրված բառերը տեղադրիր տրված շարքերում՝

ի-ն սղվել է (չի արտասանվում)-մկրտիչ, նարինջ, վերջին, դեղին, գեղեցիկ, փոթորիկ, դեղին, գեղեցիկ, փոթորիկ,

ի-ն դարձել է ը, որը չի գրվում-

Մկրտչյան, նարնջագույն, վարչություն, վերջնական, դեղնավուն, գեղեցկանալ, փոթորկալի, մրրկածուփ, բժշկական, սկզբնակետ, կնքել, վրձնահարված, նկարչական, սրտամորմոք, կարմրավուն:

3. Բառերը տեղադրիր համապատասխան շարքերում՝

որդյակ, քաղաքացիություն, տարեվերջ, աղավնյակ, ուղենիշ, գերություն, գերեվարել, հոգեբան, ոսկեթել, ոսկերիզ, փոշոտ, բարություն, բարեպաշտ, ուղեգորգ, թշնամանալ, փոշեծածկ, կենդանություն, կղզիանալ, այգեպան, տարեդարձ, որդեգրել:

Բառավերջի ի-ն

ա) Դարձել է ե-

բ) Ընկել է-

գ) դարձել է յ-

դ) պահպանվել է-

4.Հետևյալ բառերից փակագծերում տրված բառերի և մասնիկների օգնությամբ կազմիր նոր բառեր՝ ենթարկելով անհրաժեշտ հնչյունափոխության:

Թիվ (նշան), գին(ցուցակ), ուղի(գիր) ուղագիր, միս(գործ) մսագործ, գարի(հաց), ծաղիկ(թերթ), դեղին(մորթ) դեղնամորթ, խնդիր(գիրք) խնդրագիրք, սիրտ(ցավ) սրտցավ, բարի(կամ) բարեկամ, այգի(պան) այգեպան, հոգի(ակ), երկիր(բան):

ՈՒ ձայնավորի հնչյունափոխությունը

1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել.

մուր-մրոտ<ու-ն դարձել է ո>, մեղու-մեղվաբույծ<ու-ն մաքրվել և մասնիկ է ավելացել>, նուռ-նռնենի<ու-ն մաքրվել է>, առու-առվակ<ու-ն մաքրվել և մասնիկ է ավելացել>, աղմուկ-աղմկել<ու-ն մաքրվել և մասնիկ է ավելացել>, սուր-սրամարտ, ծուխ-ծխախոտ, ածուխ-ածխահանք, մասուր-մասրենի, բլուր-բլրակ, թթու-թթվաշ, ապուշ-ապշել:

2. Տրված բառերից յուրաքանչյուրով 2-ական բառ կազմիր այնպես, որ տեղի ունենա հնչյունի փոփոխություն՝

Լուռ-լռել, սուտ-ստել, ջուր-ջրվեժ, հուր, մութ-մթնել, ձուկ, տուն-տնակ, սուրբ:

3. Հետևյալ բառակապակցությունների դիմաց համապատասխան բառեր գրիր: Օրինակ՝ հրդեհ հանգցնող-հրշեջ

լուր բերող, սուտ խոսող-ստախոս, ձուկ որսացող-ձկնորս, տունը պահող-մաքրարար, ծուխը տնից հեռացնող-ծխնելույզ, ջուր կրող, հաճախ լուռ մնացող, թթի ծառ-թթենի, լեզվի մասնագետ-լեզվաբան, ձվի ձև ունեցող-ձվաձեվ:

4. Վերականգնիր հետևյալ բառերի առաջին բաղադրիչի անհնչյունափոխ ձևը: Օրինակ՝ ծաղկաբույլ-ծաղիկ:

մտամոլոր, վիրաբույժ, զինագործ, ըմպանակ, գրադարակ, երկնասույզ, լծկան, սրընթաց, կիսալուսին, մրրկահույզ, բուսաբան:

5. Շարքերից ընտրիր իմաստով մոտ բառերը՝

ա) ջրել, մթնել, գլխավորել, ամրանալ, խորհրդածել, ապշել

բ) զարմանալ, մտորել, խավարել, պնդանալ, ոռոգել, առաջնորդել

6. Որոշիր, թե ինչ հնչյունափոխության է ենթարկվել ու ձայնավորը հետևյալ բառերում, գրիր տրված օրինակի պես՝
Օրինակ՝ ցրտահար-ցուրտ (ու-ը)

ցրտահար, գլխային, գարնանային, լեզվակ, ձվակեր, գնդաձև, շնչավոր, նռնենի, խորհրդավոր, շրթնային, բրդատու, նրբագեղմ, ամրացնել, թթվել, առվահան, կատվախաղ, լծկան, ձկներ:

7. Հետևյալ բառերից փակագծերում տրված բառերի և մասնիկների օգնությամբ կազմիր նոր բառեր՝ ենթարկելով անհրաժեշտ հնչյունափոխության:

կուրծք(վանդակ), ջուր(աման), շուրջ(գիծ), միս(գործ), ուրու(ական), տունկ(արան), մածուն(աման), չու(ցուցակ), սնունդ(մթերք):

Գաղտնավանկի ը ձայնավորի հնչյունափոխությունը

1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել՝

մեղր-Մեղրաձոր, մանր-մանրամասն, համր-համրություն, խառն-խառնիխուռն, ազդր-ազդրամիս, թանձր-թանձրանալ

2. Տրված բառերից յուրաքանչյուրով 1-2 բառ կազմիր այնպես, որ տեղի ունենա հնչյունի փոփոխություն՝

աստղ, կարծր, փոքր, կայսր, քաղցր

Յա, ույ երկհնչյունների հնչյունափոխությունը

1.Համեմատիր դեմ-դիմաց գրված բառերը և ցույց տուր, թե հնչյունական ինչ փոփոխություններ են տեղի ունեցել՝

հավիտյան-հավիտենական, սենյակ-սենեկազգեստ, առօրյա-առօրեակամ, հնամյա-հնամենի, պատանյա-պատանեկիկ:

2. Տրված մասերը միացնելով բառեր կազմիր:

վայրկյան+ցույց, կատարյալ+ություն, մատյան+գիր, առաքյալ+ական, հեծյալ+զոր, ատյան+կալ:

3. Հետևյալ բառերից 2-ական բառ կազմիր այնպես, որ ույ երկհնչյունը փոխվի ու-ի՝

Զրույց, ցույց, գույն, հույս, հրապույր, լույս, բույր:

4.Գտիր հետևյալ բառերի հնչյունափոխված մասը և վերականգնիր անհնչյունափոխ ձևերը՝

լուսավոր, բուրաստան, բուսական, մատուցել, զգուշություն, հուսալից, թունավոր, գունեղ, կապտություն, սառցարան, համբուրել, ողջունել, կուտակել, կառուցում, զեկուցում, անասնաբուծություն:

5.Հետևյալ բառերից փակագծերում տրված բառերի և մասնիկների օգնությամբ կազմիր նոր բառեր՝ ենթարկելով անհրաժեշտ հնչյունափոխության:

կառույց(պատել), բույս(բան), հույս(տու), լույս(բեր), զեկույց(գիր), հրապույր(իչ), գույն(վառ), սառույց(պատ)

Սեպտեմբերի 22-25

1.  Ներկայացրե՛ք 1915 թ. Կովկասյան ճակատում տեղի ունեցած նշանակալի իրադարձությունները:

1914 թվականին սկսվել եր առաջին համաշխարային պատերազմը։ Այդ թվականին Թուրքիյան ուներ Հայերի հարցը և չեր կարողանում այդ հարցը լուծել, բայց երբ պատերազմը սկսվեց Թուրքիյան այս առիթից օգտվեց և որոշեց որ Հայաստանին մեջտեղից տանի։ Գերմանյայի միջոցով որ հակառակորդ եր անտանդինին, Թուրքիյան միացավ եռյակին, որ միանալուց հետո դարցավ քառյակ։ Երբ Գերմանյան և Թուրքիյան 1914թ․ ին հոկտեմբերին կարողացան իրենց նավերը հասցնել Ռուսաստանի սևծովյան նավահանգիստների Ռուսաստանը հայտարարեց պատերազմ այս երմրների միջեվ։

Հայաստանի սոցյալ տնտեսություն 1918-1920 թ․

Հայաստանը այս տվականներում շատ լուրջ խնդիրների հետ հանդիպեց։ առաջին համաշխարային պատեչազմից և Թուրքիայի ջարդից հետո սեվը տարածվեց երկրում, սկսվեց համաճարակային հիվանդությունները տարածվեց և օրական միջինը 2000 մարդու կյանքեր խլում։ Այդ ժամանակվա վարչապետը Հովհանես Քաջազդունին օտար երկրներից օգնություն խնթրեց և Ամերիկան լիքը ալյուր, ցորեն և տարբեր պարարտանյութներ ուղարկեց։ և Հայաստանին փրկեց։

Վիլյամ Սարոյան իմ գերդաստանը

տեկստի հղումը

Վիլյամ Սարոյանը այստեղ ներկայացնում է իր գերդաստանը։ Ասում է որ ծնվել եմ 1908 թվին օգոստոսի վերջին օրը։ Իր հօր անունը Արմենակ Սարոյան եր և իր մօր անունը Թագուհի Սարոյան։ Իր հայրիկը ուսում է ըստացել Բիթլիսում և կանոնավոր քարոզիչ եր և իր մայրը կանոնավոր ուսում չեր ստացել բայց սովորել եր Հայերեն գրել և կարդալ։ Իր հայրը նույնիսկ քարոզել ամերիկայում նյոյորք և Նյուջերսի, Պատերսոն քաղաքում հայկական թաղերում։Նրա լավագույն ընկերն Ամերիկայում դոկտոր Վիլյամ Սթոունհիլ անուն ազգանունով մի երիցական քահանա է եղել, որը մահացել է իմ ծնվելուց մի երկու ամիս առաջ: Ինձ Վիլյամ են կոչել հենց այս մարդու պատվին: Եթե նա չմեռներ, ես լսել եմ, որ հայրս միտք է ունեցել իր հոր հիշատակին անունս Պետրոս դնել:

ԷԼԵԿՏՐԱԿԱՆ ԵՐԵՎՈՒՅԹՆԵՐ

Դաս 1

Պատասխանել 8-րդ էջի 1- 10 հարցերին։ Կատարել մարմինների էլեկտրականացման երևույթը ցուցադրող փորձեր։ Մեկնաբանությունները և եզրակացությունները տեղադրել անհատական բլոգներում, հղումը ուղարկել էլեկտրոնային հասցեին։

գրքի հարցերը նշվում է համարներով

1․ արքիմեդիա ուժ, շփման ուժ, ձգողության ուժ։

2․ Որովհետև ապակու և թղթի կտորներն այնպիսի մատերալներից են պատրաստված, որոնցով հնարավոր չի ստեղծել մագնիսական դաշտ:

3․ միմիանց ձգում են

4․ միմիանց վանում են

5․ ելեկտրացում

6․ Հուները սաթն բառը անվանում էին էլեկտրոն, որից ել առաջացել է էլեկտրակացում բառը

7․ դրական և բացասական։

8․ միմիանց վարում են։

9․Երկու անշարժ կետային լիցքերի էլեկտրական փոխազդեցության ուժի մոդուլն ուղիղ համեմատական է լիցքերի մոդուլների արտադրյալին և հակադարձ համեմատական է դրանց միջև հեռավորության քառակուսուն։

10․ կուլոն։

փորձի տեսանյոթը

այստեղ մենք շփման և ձգողության փորձ արեցինք։ Հասկացինք երբ պլասմասայե մարմինը շփում ենք մի հատ կտորի հետ այդ մարմինը լիցք է հավաքում և կարողանում է միուս մարմնին ձքի։

7,8- րդ դաս. անցածի կրկնողություն.

  • Սահմանեք և բնութագրեք ո՞րն է կոչվում ֆիզիկական մարմին,օրինակներ… Պատաս․ բոլոր ֆիզիկական մարմինները կազմված են նյութներից։ սեղան, աթոռ
  • Մոտավոևապես քանի՞ միլիոն  նյութ  է  հայտնի մարդկությանը։ պատաս․ ներկայումս 30 միլյուն նյութներ։
  • Սահմանեք,դասակարգեք և բնութագրեք նյութերը, գրեք պարզ և բարդ, անօրգանական և օրգանական նյութերի օրինակներ… Պատաս․ պարզ նյութներեն այն նյութները որ կազմված են 1- տարից, բարդ նյութներեն կոչվում այն նյութները որ կազմված են 2 կամ ավելին տարրի ատոմներից։ օրինակ ջուրը բարդ նյութ է։նյութը տարածության մեջ որոշակի ծավալ, և զանգված ըզբաղեցնող ունեցող, փոխազդող մասնիկների համախումբ է, (ատոմ, մոլեկուլ, իոները) իրեն բնորոշ բաղադրությամբ, հատկություններով, կառուցվացքով օշտված։
  • Սահմանեք և բնութագրեք մաքուր նյութերի հատկությունները`ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական, օրինակներ…. պատաս․ֆիզիկական մարմինը ունի զանգված և ծավալ։ ներկայումս հայտնի է 118 քիմիական տարրեր։

Սպիտակ ջրաշուշանը (ամերիկյան հնդիկների հեքիաթներից)

Վաղուց,  շատ  վաղուց,  երբ  դեռ  թմբուկները  պատերազմ  չէին  գուժել  հնդիկներին,  պրերիայի  եզրին  մի  գեղեցիկ  գյուղակ  կար։  Այնտեղ  տղամարդիկ  վաղ  առավոտյան  որսի  էին  գնում  և  երեկոյան  տուն  վերադառնում  հարուստ  պաշարով․  կանայք  ուտելիք  էին  պատրաստում,  կար  անում,  իսկ  երեխաները  արևածագից  մինչև  արևմուտ  խաղ  էին  անում։  Բոլորն  էլ  երջանիկ  էին  և  համերաշխ։

Ցերեկները  երկար  ժամանակ  Արևը  փայլում  էր  և  ժպտում  կարմրամորթների  դեմքերին,  անձրև  թափվում  էր  միայն  այն  ժամանակ,  երբ  պետք  էր  լինում  թարմացնել  ձորերի,  գետերի,  լճերի  ջրերը  և  զովացնել  ծառերն  ու  ծաղիկները:

Բայց  տեսեք,  թե  հետո  ինչ  պատահեց․

Աստղերը,  որ  փայլում  էին  ճամբարի  վերևում,  լսեցին  հնդիկների  մասին  և  որովհետև  նրանց  լույսը  շատ  էր  աղոտ  ու  երկիր  չէր  հասնում,  խնդրեցին  իրենց  առաջնորդին՝  Լուսնին,  որ  թույլ  տա  իրենց  իջնել  և  գյուղ  գնալ։

Գիշերային  երկնքի  առաջնորդին՝  Լուսինին,  դուր  չէր  գալիս,  որ  իր  մարդիկ՝  աստղերը,  թափառում  են  ամբողջ  գիշեր  և  վաղ  առավոտյան  անկողին  մտնում,  ինչպես  Առավոտյան  աստղը։  Երբ  այդպիսի  դեպք  էր  պատահում,  նա  ընդհարվում  էր  Արևի  հետ։  Բայց  այդ  գիշեր  նա  արտակարգ  լավ  տրամադրության  մեջ  էր  և  չմերժեց  նրանց  խնդրանքը։  Աստղերն  աշխույժ  ծիծաղելով  և  շատախոսելով  սկսեցին  պատրաստվել  ճամփորդելու  և  ուշք  չդարձրին  այն  խելացի  խորհուրդներին,  որ  Լուսինը  տվեց  իրենց։

―  Դուք  կարող  եք  գնալ  ուր  ուզում  եք,  բայց  զգուշացեք,  որ  հանկարծ  չիջնեք  գետնին։  Եթե  իջնեք  գետին,  դուք  այնտեղ  կմնաք  և  հաջորդ  օրը  Արևը  ձեզ  կայրի,  կսպանի,  որովհետև  նրա  ճառագայթները  ճակատագրական  են  մեզ  համար։

Աստղերը  գնացին։  Նրանց  բախտից  այդ  գիշեր  Լուսինը  կլոր  էր,  այլապես  կկորցնեին  ճանապարհը։  Վերջապես  հասան  հնդիկների  ճամբարը  և  սկսեցին  բոլոր  կողմերից  դիտել։  Հնդիկները  քնած  էին,  միայն  մի  փոքր  տղա,  որ  ապրում  էր  ճամբարի  ծայրին,  դեռ  արթուն  էր։  Տարօրինակ  շշնջոցներ  լսելով,  նա  լարեց  ուշադրությունը  և  իր  վրանի  տանիքի  լուսամուտից  դուրս  նայեց։  Մի  պահ  նրա  սիրտը  կանգ  առավ  տեսածից․  Ինչքա՜ն  շատ  աստղեր  կան  և  ինչքա՜ն  մոտիկ։  Նա  իսկույն  մագլցեց  վեր,  դեպի  վրանի  ծայրը  և  սյունը  շարժեց,  որ  լավ  տեսնի։  Սյունը  դեմ  առավ  ինչ  որ  բանի  և  շրը՜մփ,  վայր  ընկավ։  Աստղը  ցածրից  էր  անցնում,  ուղիղ  վրանի  վրայից,  այդ  պատճառով  ընկավ  գետին  և  իսկույն  դարձավ  մի  գեղեցիկ,  ողբացող  աղջիկ։

―  Տես,  թե  ի՜նչ  արիր,―  հանդիմանեց  նա  տղային,―  ես  այլևս  չեմ  կարող  իմ  քույրերի  հետ  վերադառնալ  և  հենց  որ  լույսը  բացվի,  Արևի  ճառագայթները  կգտնեն  ինձ,  և  ես  կմեռնեմ։

Տղան  ապշահար  նայում  էր  նրան։  Այդ  ընթացքում  աստղերն  արդեն  հասկացել  էին,  թե  ինչ  է  տեղի  ունեցել  և  խուճապահար  ետ  էին  թռչում,  գիտակցելով,  որ  անկարող  են  օգնել  իրենց  տարաբախտ  քրոջը։

Արցունքները  առատորեն  հոսում  էին  սիրուն  աղջկա  աչքերից։  Տղան  խղճահարվեց։

―  Ես  քեզ  կօգնեմ,―  ասաց  նա,―  ցերեկը,  երբ  Արևը  դուրս  գա,  ես  քեզ  կթաքցնեմ  իմ  վրանում  և  նա  չի  կարողանա  քեզ    գտնել։  Բայց  հետո՞  ինչ  կանենք։

―  Եթե  ես  կարողանամ  իմ  գոյությունը  պահպանել  ցերեկը,  երեկոյան  կդառնամ  ծաղիկ  և  կգնամ  կապրեմ  մի  բարձր  ժայռի  կատարին,  որտեղից  կկարողանամ  նայել  ձեր  ժողովրդին,  որովհետև  ինձ  դուր  է  եկել  ձեր  կյանքը։

Նրանք  վարվեցին  այնպես,  ինչպես  որոշել  էին։  Տղան  ամբողջ  օրը  տանը  մնաց  և  ջանք  չխնայեց,  որ  ամենաթույլ  և  ամենահետաքրքրասեր  ճառագայթն  անգամ  հանկարծ  չթափանցի  վրանի  ներսը։  Հենց  որ  օրը  վերջացավ,  աղջիկն  իսկույն  թռավ  ծխնելույզի  օդանցքից  և  շտապեց  տեղ  գտնել  բարձր  ժայռի  վրա,  և  նրա  կատարին  հաջորդ  օրն  անմիջապես  մի  գեղեցիկ  սպիտակ  վարդ  բուսնեց։

Բոլոր  հնդիկները  հիանում  էին,  երբ  տեսնում  էին  գեղեցիկ  ծաղիկը,  միայն  տղային  էր  հայտնի,  որ  դա  այն  փոքրիկ  աստղն  է,  որին  նա  պահեց  իր  վրանում  և  պահպանեց  Արևի  սպանիչ  ճառագայթներից։

Շուտով  աղջիկը  ձանձրացավ  մենակությունից:  Թեև  նա  գյուղին  նայում  էր  հեռվից  և  տեսնում  ճամբարի  կյանքը,  բայց  ոչ  ոք  չէր  կարող  մագլցել  ժայռը  և  զրուցել  նրա  հետ։  Երբեմն-երբեմն  նրան  ընկերակցում  էին  այն  թռչունները,  որոնց  բույնը  այդ  կողմերում  էր։

Այսպես,  նրա  մոտ  զրուցելու  եկավ  մի  փոքրիկ  ցախսարեկ։

―  Ես  այնպես  մենակ  եմ  այստեղ,―  գանգատվեց  սպիտակ  վարդը,―  կարոտ  եմ  մարդկային  ընկերակցության։  Եթե  կարողանայի  պրերիայում  ապրել,  շատ  լավ  կլիներ։

―  Եթե  այդ  է  ցանկությունդ,  ես  կարող  եմ  օգնել,―  պատասխանեց  փոքրիկ  թռչնակը,―  միայն  մի  փոքր  թեքիր  գլուխդ,  որ  քեզ  կտուցովս  վերցնեմ։

Վարդը  հնազանդ  թեքեց  գլուխը.  ցախսարեկը  կտուցով  վերցրեց  նրան  և  դեպի  պրերիա  թռավ։

Պրերիայում  կյանքն  ավելի  ուրախ  էր։  Հնդիկները,  ինչպես  և  զանազան  կենդանիներ,  այցելում  էին  սպիտակ  վարդին։  Բայց  մի  օր  հանկարծ  առավոտյան  վաղ  սարսափելի  ձայներ  լսվեցին։

―  Շտապե՜ք,  շտապե՜ք,―  գոռում  էին  այս  ու  այն  կողմից,―  պետք  է  թաքնվել,  գոմեշի  նախիրն  է  գալիս։

Բոլորը  վազեցին  և  թաքնվեցին՝  ով  որտեղ  կարող  էր։  Շուտով  հորիզոնում  փոշու  հսկայական  ամպ  հայտնվեց,  որը  աստիճանաբար  ավելի  ու  ավելի  մոտեցավ։  Սպիտակ  վարդը  ահաբեկված  գլուխը  թաքցրեց  տերևների  մեջ,  որոնք  սարսափից  լայնացել  էին։  Նախիրն  անցավ  մրրիկի  պես։  Հազարավոր  սմբակներ  այնպիսի  աղմուկ  էին  բարձրացրել,  որ  կարծես  ամպրոպ  ճայթեց։

Երբ  վերջապես  ամեն  ինչ  խաղաղվեց,  սպիտակ  վարդը  գաղտագողի  դուրս  նայեց  տերևների  արանքից։  Պրերիան  բոլորովին  ամայի  էր  դարձել,  և  կյանքի  նշույլ  անգամ  չկար։

―  Ես  չեմ  կարող  այստեղ  մնալ  և  այսքան  փորձություններ  տանել,―  ասաց  աստղն  ինքն  իրեն,―  ավելի  լավ  է՝  տեղափոխվեմ  լճի  վրա  և  այնտեղ  ապրեմ։

Նա  պոկվեց  գետնից  և  շատ  չանցած  ներքևում  երևաց  փայլող  լճի  մակերեսը։  Նա  ցած  իջավ  և  մակույկի  նման  հանդարտ  սահեց  լճի  վրայով։

Հաջորդ  օրը  վաղ  առավոտյան,  երբ  հնդիկները  անցնում  էին  լճի  մոտով,  զարմանքով  նկատեցին,  որ  ջրի  երեսին  սպիտակ  ծաղիկներ  կան։

―  Գիշերային  աստղերը  ծաղիկներ  են  թողել,―  ասացին  երեխաները,  բայց  խելահաս  մարդիկ  թափահարեցին  գլուխները  և  ասացին,  որ  դա  սպիտակ  աստղն  է  իջել  մեզ  մոտ։  Նրանք  ճիշտ  էին։

Այդ  օրվանից  աստղն  ապրում  է լճի  վրա  սպիտակ  ջրաշուշանի  տեսքով,  և  հնդիկները    Սպիտակ ծաղիկ  են կոչում  նրան։

Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և  կատարե՛ք առաջադրանքները.

ա) Ո՞րն է հեքիաթի  արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք։ Որոնք որ չեք ընտրում, հիմնավորե՛ք՝ ինչո՛ւ չեք ընտրում։

  • Սյուժեն հետաքրքիր է։
  • Պատկերավորման միջոցները շատ են։ ոչ շատ հեշտ ու հանգիստ ձեվի նկարագրել է պատմությունը։
  • Արտահայտված գաղափարը հետաքրքիր է։
  • Պատմելու ոճը հետաքրքիր է։
  • Հեքիաթի կերպարները ամբողջական են և համոզիչ։
  • Հեքիաթում տեղեկատվություն կա հնդկացիների կյանքից։
  • Հերոսները անձնավորված են, և դա հետաքրքիր է դարձնում հեքիաթը։

բ) Սա պատմություն էր ջրաշուշանի մասին։ Օգտագործելով պատկերավորման միջոցներ՝  մի այլ պատմությո՛ւն հորինեք բնության որևէ երևույթի, ծառի, ծաղկի, կենդանու, թռչունի կամ  ինչի մասին ուզում եք։